RJ 300 en 390: wat in de toelichting hoort, per grootteklasse
In de toelichting gaat het vaak mis: een kleine BV schrijft pagina's die niemand vraagt, een middelgrote vergeet opgaven die de wet wel eist. RJ 300 geeft de opbouw, RJ 390 drie aanvullende onderwerpen, en de wet bepaalt per grootteklasse wat verplicht is.
Het korte antwoord
De toelichting is een verplicht deel van de jaarrekening (art. 2:361 lid 1 BW): grondslagen, specificaties van posten en informatie die niet op de balans past. RJ 300 regelt de opbouw; RJ 390 concessies, niet in de balans opgenomen regelingen en accountantshonoraria. Micro maakt geen toelichting, klein een beperkte (RJk B18), middelgroot een vrijwel volledige.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Richtlijnen | RJ 300 Functie en indeling (van kracht vanaf boekjaar 2025), RJ 390 Overige in de toelichting op te nemen informatie (vanaf boekjaar 2026); voor micro en klein RJk B18 |
| Wettelijke basis | Afdelingen 5 en 6 van Titel 9 Boek 2 BW, met de vrijstellingen van art. 2:395a lid 6, art. 2:396 lid 5 en 7 en art. 2:397 lid 4 tot en met 7 BW |
| Volgorde | Dezelfde volgorde als de posten op balans en winst-en-verliesrekening (art. 2:363 lid 1 BW) |
| Openbaar | Klein: de toelichting op de balans, zonder gebeurtenissen na balansdatum (art. 2:396 lid 8 BW); middelgroot: beperkt volgens art. 2:397 lid 5 BW |
Wat de toelichting doet, en wat zij niet kan herstellen
De toelichting geeft de lezer wat de cijfers alleen niet vertellen: welke grondslagen u toepast, hoe een post is opgebouwd, welke verplichtingen buiten de balans liggen en wat er na de balansdatum gebeurde. Zij kan een fout op de balans niet goedmaken. Een post die verkeerd is gewaardeerd of ingedeeld, verbetert u in de cijfers zelf; uitleg in de toelichting is geen alternatief (RJ 300.102; RJk B18.101).
Wat er minimaal in staat (RJ 300.103): de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling, bij een geconsolideerde jaarrekening de consolidatiegrondslagen, aanvullende overzichten zoals het kasstroomoverzicht, de specificaties die de wet vraagt, extra detail waar het inzicht dat nodig heeft en informatie die niet op de balans past, zoals zekerheden en voorwaardelijke verplichtingen. Bij elk getal in de toelichting hoort het bedrag van vorig jaar (art. 2:363 lid 5 BW; RJ 300.107). Vraagt het inzicht meer dan de wet opsomt, dan geeft u het toch (art. 2:362 lid 4 BW).
Opbouw: een algemeen deel en een deel per post
Het algemene deel begint met naam, rechtsvorm, statutaire zetel en KvK-nummer (art. 2:380b BW). Middelgroot en groot noemen daarnaast het adres en de belangrijkste activiteiten (RJ 300.105); voor klein is dat een keuze (RJk B18.104). Dan volgen de grondslagen: wanneer u opbrengsten neemt, welke kosten in de voorraden zitten, hoe u belastingen en vreemde valuta verwerkt, en wat er aan grondslagen of presentatie is gewijzigd en waarom.
Schrijf alleen grondslagen op voor posten die u hebt. RJ 300.106a noemt twintig onderwerpen die in aanmerking komen, van leases tot subsidies; het criterium is of de uitleg de lezer helpt te begrijpen hoe een transactie in de cijfers terechtkwam. Het specifieke deel volgt de posten in de volgorde van de jaarrekening. Groot zet bij elke post op balans, winst-en-verliesrekening en kasstroomoverzicht een verwijzing naar de toelichting; voor middelgroot is dat een aanbeveling (RJ 300.104).
De drie onderwerpen van RJ 390
- Concessies. Wie publieke diensten verleent onder een concessie, zoals een busvervoerder of een tolwegexploitant, beschrijft de afspraken, de voorwaarden die de kasstromen bepalen en de rechten en plichten aan het einde van de periode (RJ 390.1). In de RJk is de vergelijkbare paragraaf B18.3 sinds editie 2026 vervallen.
- Niet in de balans opgenomen regelingen. Factoring, take-or-paycontracten, verpande activa, operationele lease en uitbesteding kunnen risico's of voordelen meebrengen die niet op de balans staan. Groot vermeldt aard, zakelijk doel en financiële gevolgen (art. 2:381 lid 2 BW); middelgroot alleen aard en zakelijk doel (art. 2:397 lid 6 BW); klein niets (art. 2:396 lid 5 BW).
- Accountantshonoraria. Alleen een grote rechtspersoon vermeldt wat de externe accountant in rekening bracht voor de controle, andere controleopdrachten, fiscaal advies en overige diensten (art. 2:382a BW; RJ 390.304). Sinds boekjaar 2026 staat de vergoeding voor assurance op duurzaamheidsinformatie apart, of bij de andere controleopdrachten onder een passende naam (RJ 390.301). Daarnaast vermeldt u volgens welke methode u de controlekosten opgeeft (RJ 390.301a).
Welke vermeldingen per grootteklasse
De tabel geeft de vaak voorkomende opgaven uit Titel 9. De grenzen voor boekjaren vanaf 1 januari 2024 zijn voor micro activa ≤ € 450.000, netto-omzet ≤ € 900.000, < 10 werknemers; voor klein activa ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers; voor middelgroot activa ≤ € 25 mln, netto-omzet ≤ € 50 mln, < 250 werknemers. Twee van de drie criteria tellen, op twee opeenvolgende balansdata.
| Opgave | Micro | Klein | Middelgroot | Groot |
|---|---|---|---|---|
| Grondslagen (art. 2:384 lid 5 BW) | Nee; wel melding van fiscale grondslagen | Ja | Ja | Ja |
| Naam, rechtsvorm, zetel, KvK-nummer (art. 2:380b BW) | Nee | Ja | Ja | Ja |
| Gebeurtenissen na balansdatum (art. 2:380a BW) | Nee | Ja, niet openbaar | Ja | Ja |
| Meerjarige verplichtingen, zoals huur (art. 2:381 lid 1 BW) | Nee | Ja | Ja | Ja |
| Niet in de balans opgenomen regelingen (art. 2:381 lid 2 BW) | Nee | Nee | Aard en doel | Volledig |
| Verbonden partijen (art. 2:381 lid 3 BW) | Nee | Nee | Alleen de NV, beperkt | Ja |
| Werknemers (art. 2:382 BW) | Nee | Gemiddeld aantal | Per categorie en buitenland | Idem |
| Accountantshonoraria (art. 2:382a BW) | Nee | Nee | Nee | Ja |
| Bezoldiging bestuurders (art. 2:383 lid 1 BW) | Nee | Nee | Ja, tenzij tot één persoon herleidbaar | Idem |
| Leningen aan bestuurders (art. 2:383 lid 2 BW) | Nee | Ja | Ja | Ja |
| Kapitaalbelangen (art. 2:379 BW) | Nee | Nee; wel de groepsmoeder | Ja | Ja |
| Omzet per activiteit en gebied (art. 2:380 BW) | Nee | Nee | Nee | Ja |
| Resultaatbestemming (art. 2:380c BW) | Nee | Nee | Ja | Ja |
| Verloop eigen vermogen (art. 2:378 BW) | Nee | Alleen herwaarderingsreserve | Ja | Ja |
Een micro-onderneming vermeldt wel onder de balans dat zij geen overlopende posten voor overige bedrijfskosten opneemt, als zij die vereenvoudiging gebruikt (art. 2:395a lid 3 BW). In uitzonderlijke gevallen, zoals ernstige twijfel over de continuïteit, voegt ook zij informatie toe (RJk M1.202). De volledige lijst voor klein staat in RJk D4; voor middelgroot in RJ 315, bijlage 1. Zie ook RJ 305 en 315.
Casus: één drukkerij, twee grootteklassen
Drukkerij Meerzicht BV huurt haar pand voor € 48.000 per jaar tot eind 2030. Haar drukpers verkocht zij aan een leasemaatschappij, die de pers tot eind 2028 voor € 30.000 per jaar aan haar terugverhuurt als operationele lease. De bank heeft een pandrecht op de voorraden. De directeur, tevens enig aandeelhouder, leende € 35.000 van de BV tegen 4% rente en loste in 2025 € 5.000 af. Gemiddeld werkten er 23 mensen. In januari 2026 brandt een opslag af; de schade na verzekering is € 80.000. De accountant rekende € 18.000.
| Opgave | Als kleine BV | Als middelgrote BV |
|---|---|---|
| Huurverplichting | Ja: € 240.000 voor vijf jaar, waarvan € 48.000 binnen een jaar | Ja |
| Pandrecht bank | Ja (art. 2:375 lid 3 BW) | Ja |
| Terugverhuur van de pers | Ja: leaseverplichting € 90.000 (art. 2:381 lid 1 BW) | Ja, plus aard en zakelijk doel van de constructie |
| Lening aan de directeur | Ja: € 30.000 open, 4%, aflossing € 5.000, voorwaarden | Ja |
| Werknemers | Gemiddeld 23 | 23, ingedeeld naar afdeling |
| Brand in januari 2026 | Ja, maar niet in het gedeponeerde stuk | Ja |
| Bezoldiging directeur | Nee | Mag achterwege blijven: één persoon |
| Honorarium accountant € 18.000 | Nee | Nee |
Wat er per boekjaar verschilt
| Boekjaar | Wijziging |
|---|---|
| 2025 | RJ 300 (editie 2025) verwijst voor gebruikers en hun informatiebehoefte naar de nieuwe inleiding "Achtergrond en uitgangspunten", die het oude Stramien verving (RJ 300.101a) |
| 2026 | RJ 390.301: honoraria voor assurance op duurzaamheidsinformatie apart; RJk B18.3 over concessies vervallen |
| 2027 | RJ 115.213a en RJk A2.113a: of posten apart vermeld moeten worden, hangt ook af van kenmerken als aard, functie, grondslag, onzekerheid, looptijd en beperkingen; RJk B18.104 verwijst voor aanvullende informatie naar art. 2:362 lid 4 BW, bijvoorbeeld bij belangrijke gebeurtenissen |
Veelgemaakte fouten
- Standaardgrondslagen opnemen voor posten die de BV niet heeft.
- Een kleine BV die bezoldiging of accountantskosten vermeldt en daarmee privégegevens openbaar maakt.
- De lening aan de DGA weglaten, terwijl ook een kleine BV haar moet vermelden.
- Gebeurtenissen na balansdatum meenemen in het gedeponeerde stuk van een kleine BV.
- Geen vergelijkende cijfers bij de specificaties.
Zo werkt het bij Jaarrekening.io
Jaarrekening.io stelt de vragen voor de toelichting samen uit de grootteklasse en het gekozen stelsel: micro altijd de RJk, klein de RJk of, als u daarvoor kiest, de volledige RJ, middelgroot en groot de RJ. Wat de RJk alleen in overweging geeft, zoals informatie over verbonden partijen bij een kleine BV, is een vrijwillige vraag. In de publicatieversie van een kleine BV blijven de gebeurtenissen na balansdatum weg.
Bronnen
- Art. 2:381 BW: verplichtingen, regelingen en verbonden partijen (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:382a BW: accountantshonoraria
- Art. 2:395a BW: micro-ondernemingen
- Art. 2:396 BW: kleine rechtspersonen
- Art. 2:397 BW: middelgrote rechtspersonen
- Raad voor de Jaarverslaggeving: de Richtlijnen en de bundels (rjnet.nl)
- Raad voor de Jaarverslaggeving: Ten geleides per jaareditie, met de wijzigingen per boekjaar
Veelgestelde vragen
Moet een micro-BV een toelichting maken?
Nee. Afdeling 5 en de toelichtingsvoorschriften van afdeling 6 gelden niet voor een micro-onderneming (art. 2:395a lid 6 BW). Onder de balans vermeldt zij alleen wat de wet daar vraagt, zoals het weglaten van overlopende posten voor overige bedrijfskosten of het gebruik van fiscale grondslagen. In uitzonderlijke gevallen, zoals ernstige twijfel over de continuïteit, voegt zij toch informatie toe.
Wat mag een kleine BV weglaten uit de toelichting?
Onder meer de kapitaalbelangen, de omzetsplitsing, niet in de balans opgenomen regelingen, transacties met verbonden partijen, accountantshonoraria, de bezoldiging van bestuurders (art. 2:396 lid 5 BW) en de resultaatbestemming (lid 7). Het verloop van het eigen vermogen geeft zij alleen voor de herwaarderingsreserve. Grondslagen, meerjarige verplichtingen, zekerheden, het gemiddelde aantal werknemers en leningen aan bestuurders blijven verplicht.
Moet ik de kosten van de accountant in de toelichting vermelden?
Alleen als grote rechtspersoon (art. 2:382a BW). Kleine en middelgrote rechtspersonen zijn vrijgesteld (art. 2:396 lid 5 en 2:397 lid 4 BW). Ook een grote dochter hoeft het niet als de honoraria al in de geconsolideerde jaarrekening van de groep staan.
Wat zijn niet in de balans opgenomen regelingen?
Afspraken die risico's of voordelen meebrengen zonder op de balans te staan, zoals factoring, take-or-paycontracten, verpande activa, operationele lease en uitbesteding (RJ 390.205). Een grote rechtspersoon vermeldt aard, zakelijk doel en financiële gevolgen; een middelgrote alleen aard en zakelijk doel; een kleine niets.
Mag een kleine BV de volledige RJ toepassen in plaats van de RJk?
Ja. Een kleine rechtspersoon kiest tussen de RJk-bundel en de bundel voor middelgrote en grote rechtspersonen. Met de volledige RJ gelden ook de toelichtingen die de RJ vraagt, maar de wettelijke vrijstellingen van art. 2:396 BW blijven bestaan.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten