Vervangt AI de accountant?
Een programma met AI kan veel samenstelwerk doen, maar de wet wijst sommige taken aan een accountant toe. Waar de grens ligt en wanneer een accountant ook zonder plicht verstandig is.
Het korte antwoord
Niet waar de wet een accountant voorschrijft. Een middelgrote of grote rechtspersoon heeft een controleverklaring nodig van een registeraccountant of een AA met de vereiste aantekening (art. 2:393 BW); geen software geeft die af. Micro- en kleine rechtspersonen hebben geen controleplicht: daar kan software met AI het samenstelwerk grotendeels doen en kiest u zelf of u een accountant inschakelt.
Bijgewerkt op 26 oktober 2026
Kerngegevens
| Controleplicht | Middelgroot en groot (art. 2:393 lid 1 BW) |
| Geen controleplicht | Micro (art. 2:395a lid 6 BW) en klein (art. 2:396 lid 7 BW) |
| Wat alleen een accountant afgeeft | Controleverklaring, beoordelingsverklaring en een samenstellingsverklaring volgens Standaard 4410 |
| Wat software met AI overneemt | Rekeningen indelen, rekenen, eerste versies van tekst en het nalopen van teksten op volledigheid |
| Wie tekent | Altijd het bestuur (art. 2:210 lid 2 BW) |
Wat de wet aan de accountant voorbehoudt
Bij een middelgrote of grote rechtspersoon moet een registeraccountant, of een Accountant-Administratieconsulent met de aantekening die de wet vraagt, de jaarrekening onderzoeken (art. 2:393 lid 1 BW). Die accountant gaat ook na of het bestuursverslag volgens de wet is opgesteld en met de jaarrekening verenigbaar is (art. 2:393 lid 3 BW), en geeft de uitslag weer in een verklaring omtrent de getrouwheid (art. 2:393 lid 5 BW). Die verklaring is goedkeurend, met beperking, afkeurend, of een verklaring van oordeelonthouding (art. 2:393 lid 6 BW).
Zonder die verklaring kan de algemene vergadering de jaarrekening in beginsel niet vaststellen (art. 2:393 lid 7 BW). De wet legt de taak bij een persoon met een beschermde titel, die tuchtrechtelijk aanspreekbaar is. Een programma of taalmodel kan zijn werk ondersteunen, maar geen verklaring afgeven, en het bestuur blijft verantwoordelijk voor het inzicht dat de jaarrekening geeft (art. 2:362 lid 1 BW).
Micro en klein: geen controleplicht
Voor een micro-rechtspersoon geldt de afdeling over het deskundigenonderzoek niet (art. 2:395a lid 6 BW); voor een kleine rechtspersoon is de controleplicht uitgeschakeld (art. 2:396 lid 7 BW). Het bestuur mag de jaarrekening dan zelf opstellen, laten vaststellen en deponeren, zonder verklaring van wie dan ook.
Toch laten kleine ondernemingen de jaarrekening vaak samenstellen door een accountant of boekhouder. Dat is dan een dienst, geen plicht. Een accountant doet het als samenstellingsopdracht volgens Standaard 4410: hij stelt de jaarrekening uit uw gegevens samen en verklaart wat hij heeft gedaan, zonder oordeel over de juistheid (zie samenstellingsverklaring). Administratiekantoren geven soms een eigen verklaring af, zoals de NOAB-samenstellingsverklaring van leden van de NOAB. Juist dat samenstelwerk is grotendeels standaard, en daar kan software met AI veel overnemen.
Wat software met AI van het samenstelwerk overneemt
Zo verdeelt Jaarrekening.io het werk dat een samensteller anders met de hand doet:
| Werk | Hoe de app het doet | Wat voor u overblijft |
|---|---|---|
| Saldibalans inlezen en laten sluiten | Vaste regels voor XAF, Excel en CSV; de AI leest alleen een pdf | Een volledige, afgesloten administratie aanleveren |
| Rekeningen indelen in de wettelijke posten | Via RGS-codes en uw eerdere keuzes; voor de rest een AI-voorstel | Voorstellen met lage zekerheid nakijken |
| Balans, resultaat en grootteklasse | Vaste rekenregels | Waarderen en de cijfers vastleggen |
| Toelichting en bestuursverslag | AI-concepten op basis van de vastgelegde cijfers en uw antwoorden | Aanvullen wat alleen u weet en elke alinea lezen |
| Volledigheid nalopen | De AI-toets: ontbreekt er iets wat Titel 9 vraagt? | Per bevinding beslissen wat u aanpast |
| Publicatieversie en XBRL | Vaste regels per grootteklasse | Deponeren, zelf of via een accountant |
Wat overblijft, is het werk waarin een accountant het verschil maakt: oordelen over waardering, voorzieningen en continuïteit, fiscale keuzes, en het gesprek over wat de cijfers voor de onderneming betekenen.
Wat een accountant blijft doen, ook met AI
- Verklaringen afgeven. De controleverklaring bij middelgroot en groot, en een beoordelingsverklaring (Standaard 2400) als een financier minder zekerheid vraagt dan een controle.
- Oordelen met gevolgen. Een voorziening voor een geschil, de afwaardering van een deelneming, de vraag of een verlieslatende BV kan doorgaan (art. 2:384 lid 3 BW).
- Fiscaal advies. De aangifte vennootschapsbelasting, de keuze van een kleine rechtspersoon voor fiscale grondslagen (art. 2:396 lid 6 BW), dividend en de uitkeringstoets (art. 2:216 lid 2 BW).
- Structuurvragen. Holding en werkmaatschappij, een eerste consolidatie, een overname of herstructurering.
- Zekerheid voor derden. Een bank of investeerder die een verklaring van een accountant wil zien.
Wanneer u een accountant inschakelt
| Situatie | Accountant nodig? |
|---|---|
| Middelgrote of grote rechtspersoon | Ja, wettelijk (art. 2:393 lid 1 BW) |
| Micro- of kleine BV, administratie op orde, geen groep | Nee, zelf opstellen mag |
| De bank vraagt een samenstellingsverklaring van een accountant (Standaard 4410) | Ja; vraag welk type verklaring de bank accepteert |
| Twijfel over de continuïteit | Verstandig: grondslagen en toelichting hangen ervan af |
| Eerste jaarrekening van een holding met dochters | Verstandig, voor consolidatie en vrijstellingen |
| Statuten of een aandeelhoudersovereenkomst eisen een accountant | Ja, volgens die afspraak |
Twijfelt u, gebruik dan de controleplicht-check of lees wanneer een accountant verplicht is.
Software en accountant samen
Bij controleplicht sluiten software en accountant elkaar niet uit. In Jaarrekening.io werken bestuur, controller en accountant in één werkruimte met eigen rollen en uitnodigingen per e-mail. Een nakijker of goedkeurder plaatst opmerkingen en voorgestelde tekstwijzigingen met zijn naam erbij, keurt per onderdeel goed, en een auditspoor legt vastgelegde acties vast. U bereidt het dossier voor dat de accountant controleert; bij een grote rechtspersoon dient de accountant het XBRL-bestand met de controleverklaring in met SBR-software. Werkt u op een kantoor, lees dan jaarwerk software voor kantoren.
Vervangt AI de boekhouder?
Een boekhouder doet ander werk dan een accountant: het jaar door boeken, de btw-aangifte voorbereiden, de jaarafsluiting. Ook daar neemt software met AI een deel over, bijvoorbeeld met een AI-voorstel bij het boeken van de bank en het uitlezen van inkoopfacturen. Boeken blijft een bewuste handeling van een mens. Wat de AI in de boekhouding doet, staat op AI en boekhouden.
Bronnen
- Art. 2:393 BW: controleplicht, verklaring en vaststelling (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:395a BW: micro-rechtspersoon: geen deskundigenonderzoek (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:396 BW: kleine rechtspersoon: art. 2:393 lid 1 niet van toepassing (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:210 BW: opmaken en ondertekenen bij de BV (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:384 BW: continuïteitsveronderstelling (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:362 BW: inzichtvereiste (wetten.overheid.nl)
- NOAB Tuchtcollege, uitspraak TC 74-2021 (NOAB-samenstellingsverklaring)
Veelgestelde vragen
Kan AI een controleverklaring afgeven?
Nee. Die verklaring mag alleen een registeraccountant of een AA met de wettelijke aantekening afgeven (art. 2:393 lid 1 en 5 BW). Software kan het werk ondersteunen, niet de verklaring afgeven.
Heb ik als kleine BV een accountant nodig?
Wettelijk niet. Een kleine rechtspersoon heeft geen controleplicht (art. 2:396 lid 7 BW), een micro-rechtspersoon evenmin (art. 2:395a lid 6 BW). Het bestuur mag de jaarrekening zelf opstellen en deponeren.
Is een samenstellingsverklaring verplicht?
Nee, de wet noemt haar niet. Banken en aandeelhouders vragen er wel vaak om. Een samenstellingsverklaring volgens Standaard 4410 geeft een accountant af; sommige administratiekantoren geven een eigen verklaring, zoals de NOAB-samenstellingsverklaring. Vraag welk type de ontvanger accepteert. Software met AI geeft geen verklaring af.
Kan mijn accountant meekijken in Jaarrekening.io?
Ja. U nodigt hem uit in de werkruimte, bijvoorbeeld als nakijker of goedkeurder. Hij ziet de cijfers en de teksten, plaatst opmerkingen en voorgestelde tekstwijzigingen en keurt per onderdeel goed.
Wordt de accountant goedkoper door AI?
Dat bepaalt het kantoor. Levert u een sluitende saldibalans, ingedeelde rekeningen en een conceptdossier aan, dan hoeft de accountant dat werk niet meer te doen. Vraag vooraf hoe het kantoor daarmee rekent.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten