Wat is het verschil tussen een samenstellings- en een controleverklaring?

Het korte antwoord

Samenstellen ondersteunt het opstellen zonder zekerheid te geven. Een controleverklaring volgt uit onderzoek en geeft redelijke zekerheid over de jaarrekening.

Grondslag: art. 2:393 BW

Wat doet een accountant bij samenstellen?

Bij een samenstellingsopdracht ordent en verwerkt de accountant de door u aangeleverde gegevens tot een jaarrekening. Er wordt geen controle uitgevoerd; de verklaring bevat dan ook uitdrukkelijk geen oordeel.

Bij samenstellen gebruikt de accountant de aangeleverde administratie en bespreekt hij onduidelijkheden met de opdrachtgever. Hij kan bijvoorbeeld vragen waarom debiteuren met € 40.000 stegen terwijl de omzet gelijk bleef. Dat is iets anders dan zelfstandig voldoende controlebewijs verzamelen over de juistheid van alle materiële posten. De samenstellingsverklaring benoemt de uitgevoerde opdracht en het ontbreken van een controleoordeel. Het bestuur blijft verantwoordelijk voor de inhoud en voor het aanleveren van volledige informatie. Een mooi vormgegeven rapport verandert de aard van de opdracht niet.

Welke zekerheid geeft een wettelijke controle?

Bij een wettelijke controle onderzoekt de accountant of de jaarrekening het vereiste inzicht geeft. Dat leidt tot een oordeel — goedkeurend, met beperking, afkeurend of een oordeelonthouding.

Bij een controle onderzoekt de accountant of de jaarrekening als geheel het vereiste inzicht geeft binnen een bepaalde materialiteit. Daarvoor kunnen onder meer externe bevestigingen, contracten en interne controles worden beoordeeld. De verklaring geeft redelijke mate van zekerheid, geen absolute garantie dat elke fout is ontdekt. Een omzetpost van € 2 miljoen vraagt bijvoorbeeld andere werkzaamheden dan een kleine kaspost; de aanpak is risicogericht. De wettelijke plicht van art. 2:393 BW hangt aan de grootteklasse en mogelijke uitzonderingen. Vraag de accountant in welke fase de controleverklaring beschikbaar komt, zodat de deponering niet vastloopt.

Welke verklaring vraagt uw financier werkelijk?

Voor micro- en kleine rechtspersonen is een wettelijke accountantscontrole in beginsel niet vereist; een samenstellingsverklaring is evenmin algemeen wettelijk verplicht. Financiers kunnen een specifiek type opdracht vragen, dus stem de verlangde zekerheid vooraf af.

Een bank kan in de overeenkomst 'jaarrekening met accountantsverklaring' schrijven zonder het type precies te noemen. Laat dat verduidelijken voordat u een opdracht tekent. Vraag expliciet of een samenstellingsverklaring volstaat, of dat een beoordeling of controle verlangd wordt. Controleer ook op welke entiteit en welk boekjaar de eis ziet. Voor een holding met een werkmaatschappij kan een verklaring op alleen de holding onvoldoende zijn voor de financier. Leg de afspraak schriftelijk vast en lever tijdig de noodzakelijke administratie aan. Daarmee voorkomt u een tweede opdracht met andere werkzaamheden vlak voor de deadline.

Hoe leest u de tekst van de verklaring?

Kijk eerst naar de titel en de omschrijving van de uitgevoerde opdracht. Bij een samenstelling kan de accountant uitleggen welke informatie het bestuur verstrekte en dat geen zekerheid wordt gegeven. Bij een controleverklaring staan het oordeel, de grondslag daarvan en soms afzonderlijke aandachtspunten. Een rapport met het logo van een accountantskantoor is op zichzelf geen bewijs van controle. Stel dat een bank € 500.000 krediet verstrekt en expliciet een gecontroleerde jaarrekening eist: een samenstellingsverklaring bij dezelfde cijfers vervult die contractvoorwaarde niet zonder instemming van de bank.

Lees daarna op welke jaarrekening de verklaring betrekking heeft. Is het verslagjaar 2025, de juiste BV en de volledige geconsolideerde groep genoemd? Een verklaring voor de enkelvoudige cijfers van de holding zegt niet automatisch iets over een dochter. Kijk ook of het oordeel met beperking of een oordeelonthouding is gegeven; dat heeft een andere betekenis dan een goedkeurend oordeel. Vraag de accountant naar de gevolgen van voorbehouden voor de publicatie en bespreek ze met de betrokken financiers. Bewaar de verklaring bij exact de versie van de jaarrekening waarop zij ziet, zodat later geen pagina's uit verschillende concepten worden gecombineerd.

Bronnen

• KvK: accountantscontrole per klasse
• KvK: inhoud en controle per grootteklasse

Lees ook