Controleplicht: wanneer is een accountantscontrole verplicht?
Niet elke BV heeft een accountant nodig. De wettelijke controle begint waar de kleine rechtspersoon ophoudt, en de weg ernaartoe loopt over twee balansdata en over de hele groep.
Het korte antwoord
Een accountantscontrole is wettelijk verplicht voor middelgrote en grote rechtspersonen. Micro- en kleine rechtspersonen zijn vrijgesteld. De plicht ontstaat als een rechtspersoon op twee opeenvolgende balansdata niet meer aan de vereisten voor klein voldoet; de cijfers van groepsmaatschappijen tellen mee. Zonder accountantsverklaring kan de jaarrekening van een controleplichtige rechtspersoon in beginsel niet worden vastgesteld.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Wettelijke basis | art. 2:393 lid 1 BW; vrijstelling in art. 2:396 lid 7 BW (klein) en art. 2:395a lid 6 BW (micro) |
| Controleplichtig | Wie niet klein is; de grenzen voor klein zijn activa ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers |
| Wie controleert | Een registeraccountant, een Accountant-Administratieconsulent met de vereiste aantekening of een wettelijke auditor |
| Wie geeft de opdracht | De algemene vergadering; anders de raad van commissarissen; anders het bestuur (art. 2:393 lid 2 BW) |
| Bij overtreding | Economisch delict (art. 1 onder 4° WED); geen vaststelling zonder verklaring (art. 2:393 lid 7 BW) |
Wat de wet regelt
De rechtspersoon verleent opdracht tot onderzoek van de jaarrekening aan een registeraccountant, aan een Accountant-Administratieconsulent met een aantekening in het accountantsregister, of aan een wettelijke auditor (art. 2:393 lid 1 BW). De opdracht mag ook aan een organisatie waarin zulke accountants samenwerken.
De accountant onderzoekt of de jaarrekening het vereiste inzicht geeft en aan de wettelijke voorschriften voldoet, en of het bestuursverslag volgens Titel 9 is opgesteld en met de jaarrekening verenigbaar is (art. 2:393 lid 3 BW). De uitkomst is een verklaring over de getrouwheid: goedkeurend, met beperking, afkeurend of een oordeelonthouding (art. 2:393 lid 5 en 6 BW). Daarnaast brengt de accountant verslag uit aan het bestuur en de raad van commissarissen (art. 2:393 lid 4 BW).
De algemene vergadering kiest de accountant. Laat zij dat na, dan is de raad van commissarissen bevoegd, en bij gebreke daarvan het bestuur. De opdracht kan alleen om gegronde redenen worden ingetrokken; een meningsverschil over de verslaggeving of over de controlewerkzaamheden is zo'n reden niet (art. 2:393 lid 2 BW).
Wanneer de plicht ontstaat
De wet formuleert de controleplicht als hoofdregel en zondert micro en klein uit. Een rechtspersoon is dus controleplichtig zodra hij niet langer klein is. Dat is het geval als hij op twee opeenvolgende balansdata niet voldoet aan ten minste twee van de drie vereisten van art. 2:396 lid 1 BW. De uitleg van die vereisten staat bij de groottecriteria; snel toetsen kan met de controleplicht-check.
- De groep telt mee. De activa, de omzet en het aantal werknemers van groepsmaatschappijen die in een consolidatie zouden vallen, worden meegeteld (art. 2:396 lid 2 BW). Een holding met een kleine eigen balans kan daardoor controleplichtig zijn.
- Eerste boekjaar. Voor het eerste en het tweede boekjaar is de balansdatum van het eerste boekjaar bepalend (art. 2:398 lid 1 BW).
- Beursvennootschappen, banken en verzekeraars. Deze organisaties van openbaar belang kunnen zich niet op de vrijstellingen beroepen, hoe klein zij ook zijn (art. 2:398 lid 7 BW).
Rekenvoorbeeld: het jaar waarin de controle begint
Een productiebedrijf in de vorm van een BV groeit gestaag. Het bedrijf bestaat niet; de bedragen dienen als voorbeeld.
| 31-12-2024 | 31-12-2025 | 31-12-2026 | Grens klein | |
|---|---|---|---|---|
| Activa | € 6,8 mln | € 7,9 mln | € 8,3 mln | ≤ € 7,5 mln |
| Netto-omzet | € 15,6 mln | € 17,2 mln | € 18,0 mln | ≤ € 15 mln |
| Werknemers | 48 | 51 | 55 | < 50 |
| Vereisten klein gehaald | 2 van 3 | 0 van 3 | 0 van 3 | |
| Controleplicht over het boekjaar | Nee | Nee | Ja |
Eind 2024 ligt alleen de omzet boven de grens; de BV haalt twee vereisten en blijft klein. Eind 2025 haalt zij er geen. Dat is de eerste balansdatum waarop zij niet voldoet, dus over 2025 geldt de vrijstelling nog. Eind 2026 voldoet zij opnieuw niet: de jaarrekening over 2026 is de eerste die moet worden gecontroleerd.
Het bestuur weet dus al eind 2025 wat er aankomt en kan de algemene vergadering in 2026 tijdig de opdracht laten verlenen.
Vrijstelling en alternatieven
Een dochter in een groep kan buiten de controleplicht blijven met de groepsvrijstelling. Dan gelden de artikelen over bestuursverslag, overige gegevens, controle en openbaarmaking niet voor haar (art. 2:403 lid 3 BW). De voorwaarden zijn streng: de aandeelhouders stemmen elk jaar schriftelijk in, de cijfers zijn opgenomen in een geconsolideerde jaarrekening en de consoliderende maatschappij stelt zich hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden uit rechtshandelingen van de dochter (art. 2:403 lid 1 BW). Zie 403-verklaring.
Een kleine rechtspersoon mag vrijwillig laten controleren, bijvoorbeeld omdat een bank, een subsidiegever of een koper dat vraagt. Een lichtere opdracht is een beoordeling of een samenstelling. Die gaan minder ver en vervangen de wettelijke controle niet; zie samenstellingsverklaring en controleverklaring.
Controle per grootteklasse
| Onderdeel | Micro | Klein | Middelgroot | Groot |
|---|---|---|---|---|
| Vereisten: twee van de drie, op twee opeenvolgende balansdata (boekjaren vanaf 1-1-2024) | activa ≤ € 450.000, netto-omzet ≤ € 900.000, < 10 werknemers | activa ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers | activa ≤ € 25 mln, netto-omzet ≤ € 50 mln, < 250 werknemers | Ten minste twee grenzen voor middelgroot overschreden |
| Wettelijke controle | Nee | Nee | Ja | Ja |
| Accountantsverklaring openbaar | – | – | Ja | Ja |
| Uitweg | – | – | Groepsvrijstelling van art. 2:403 | Groepsvrijstelling, niet voor organisaties van openbaar belang (art. 2:403 lid 4 BW) |
| Vrijwillige controle | Mag | Mag | – | – |
Wat er gebeurt zonder controle
Het niet verlenen van de opdracht is een economisch delict (art. 1 onder 4° WED). Daarnaast kan de jaarrekening niet worden vastgesteld als het bevoegde orgaan geen kennis heeft kunnen nemen van de accountantsverklaring, tenzij bij de overige gegevens een wettige grond voor het ontbreken is vermeld (art. 2:393 lid 7 BW). Zonder accountantsverklaring kan de vaststelling dus stilvallen. De openbaarmakingsplicht blijft gelden: is de jaarrekening niet binnen twee maanden na de opmaaktermijn vastgesteld, dan maakt het bestuur de opgemaakte jaarrekening onverwijld openbaar als niet vastgesteld, en de uiterste grens van twaalf maanden na het boekjaar blijft staan (art. 2:394 lid 2 en 3 BW). Iedere belanghebbende kan nakoming van de controleplicht vorderen (art. 2:393 lid 8 BW).
Veelgemaakte fouten
- Op één groeijaar afgaan. De plicht volgt uit twee balansdata.
- Alleen naar de eigen BV kijken. De groepscijfers beslissen.
- De 403-verklaring als formaliteit zien. Ontbreekt één voorwaarde, dan is de dochter gewoon controleplichtig.
- Een samenstellingsverklaring voor een controle aanzien. Alleen de verklaring van art. 2:393 lid 5 BW is een controleverklaring.
- Vaststellen voordat de verklaring er is. De wet staat dat niet toe, tenzij een wettige grond voor het ontbreken is vermeld (art. 2:393 lid 7 BW).
- Denken dat het alleen om BV's gaat. Ook de coöperatie en de stichting of vereniging die onder Titel 9 valt, is controleplichtig als zij niet klein is.
Controleplicht en Jaarrekening.io
Jaarrekening.io leidt de grootteklasse af uit uw cijfers en geeft aan of de controleplicht van art. 2:393 BW geldt. Voor een middelgrote of grote rechtspersoon bereidt u met de software het dossier voor dat uw accountant controleert, en legt u de controleverklaring in het boekjaar vast. De software voert zelf geen controle uit en geeft geen verklaring af.
Bronnen
- Art. 2:393 BW: opdracht, onderzoek, verklaring en gevolgen voor de vaststelling (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:396 BW: vrijstelling voor de kleine rechtspersoon en meetellen van de groep (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:395a BW: vrijstelling voor de micro-rechtspersoon (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:398 BW: eerste boekjaar en organisaties van openbaar belang (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:403 BW: groepsvrijstelling en de voorwaarden (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:394 BW: openbaarmaking van een niet vastgestelde jaarrekening (wetten.overheid.nl)
- Wet op de economische delicten, art. 1 onder 4°, art. 2 lid 4 en art. 6 (wetten.overheid.nl)
- KVK: Waaruit bestaat de jaarrekening?
- KVK: Jaarrekening wel of niet deponeren?
Veelgestelde vragen
Mag een AA-accountant de wettelijke controle doen?
Ja, als in het accountantsregister de aantekening is geplaatst die de wet noemt (art. 2:393 lid 1 BW, met verwijzing naar art. 36 lid 2 onder i van de Wet op het accountantsberoep). Niet elke AA heeft die aantekening; vraag ernaar voordat u de opdracht verleent.
Vervalt de controleplicht met een 403-verklaring?
Ja, mits aan alle voorwaarden van art. 2:403 lid 1 BW is voldaan. De aansprakelijkheidsverklaring van de moeder is er maar één van; de jaarlijkse instemming van de aandeelhouders en de consolidatie horen er ook bij.
Kan een kleine BV een controle laten doen?
Ja. De wet stelt haar vrij, maar verbiedt de controle niet. Een financier of subsidiegever kan haar contractueel eisen.
Wat als de accountant geen goedkeurende verklaring geeft?
Dan krijgt u een verklaring met beperking, een afkeurende verklaring of een oordeelonthouding (art. 2:393 lid 6 BW). De jaarrekening kan worden vastgesteld, want de algemene vergadering heeft kennis kunnen nemen van de verklaring. De verklaring wordt wel openbaar gemaakt.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten