Kasstroomoverzicht: wanneer het verplicht is en hoe het is opgebouwd
Winst is geen geld. Het kasstroomoverzicht laat zien waar de geldmiddelen vandaan kwamen en waar zij naartoe gingen, en verklaart zo het verschil tussen resultaat en banksaldo.
Het korte antwoord
Het kasstroomoverzicht laat zien waar geld vandaan kwam en waaraan het is besteed, verdeeld over operationele activiteiten, investeringen en financiering. Boek 2 BW noemt het niet als onderdeel van de jaarrekening. Richtlijn 360 van de Raad voor de Jaarverslaggeving schrijft het voor aan middelgrote en grote rechtspersonen; micro- en kleine rechtspersonen zijn vrijgesteld.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Grondslag | Richtlijn 360 Het kasstroomoverzicht (Raad voor de Jaarverslaggeving); art. 2:361 lid 1 BW noemt het overzicht niet |
| Voor wie | Middelgrote en grote rechtspersonen |
| Vrijgesteld | Micro en klein; verder onder meer groepsmaatschappijen waarvan de kapitaalverschaffer een gelijkwaardig geconsolideerd kasstroomoverzicht opstelt, en toepassers van art. 2:403 BW |
| Indeling | Operationele activiteiten, investeringsactiviteiten, financieringsactiviteiten |
| Methode | Direct of indirect; beide zijn toegestaan |
Wet en richtlijn: waar de verplichting vandaan komt
Wie in Titel 9 zoekt, vindt het kasstroomoverzicht niet. De wet omschrijft de jaarrekening als de balans en de winst-en-verliesrekening met de toelichting (art. 2:361 lid 1 BW). De minister heeft in 2008 bevestigd dat er geen in de wet neergelegde verplichting bestaat om een kasstroomoverzicht in de jaarrekening op te nemen.
De verplichting komt uit de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving. Die vullen in wat de wet bedoelt met normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd (art. 2:362 lid 1 BW). Richtlijn 360 gold eerst alleen voor grote rechtspersonen en is bij de herziening van 2004 uitgebreid: sinds boekjaar 2005 nemen alle middelgrote en grote rechtspersonen een kasstroomoverzicht op.
In de praktijk wordt de richtlijn gevolgd. Toen in 2014 werd voorgesteld het overzicht in de wet op te nemen, zag de Raad voor de Jaarverslaggeving daar geen aanleiding toe: naar zijn indruk werd zijn uitspraak voldoende nageleefd.
De richtlijn kent vrijstellingen. Kleine rechtspersonen hoeven het overzicht niet op te nemen. Dat geldt ook voor een rechtspersoon waarvan het kapitaal direct of indirect volledig wordt verschaft door een andere rechtspersoon die een gelijkwaardig kasstroomoverzicht opneemt in een geconsolideerde jaarrekening, en bij toepassing van de groepsvrijstelling van art. 2:403 BW.
Drie soorten kasstromen
| Categorie | Wat valt eronder | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Operationele activiteiten | Transacties die leiden tot opbrengsten en kosten in de winst-en-verliesrekening | Ontvangsten van afnemers, betalingen aan leveranciers en werknemers, betaalde winstbelasting |
| Investeringsactiviteiten | Investeringen in en desinvesteringen van immateriële, materiële en financiële vaste activa | Aankoop van een machine, verkoop van een bedrijfspand, koop van een deelneming |
| Financieringsactiviteiten | Activiteiten ter financiering van de operatie en de investeringen | Opname en aflossing van leningen, uitgifte van aandelen |
Ontvangen en betaalde rente en dividend staan afzonderlijk in het overzicht, ingedeeld naar hun aard. Geldmiddelen zijn de kasmiddelen en banktegoeden, direct opeisbare deposito's en zeer liquide beleggingen die zonder noemenswaardig waarderisico in geld zijn om te zetten. De begrippen zelf vindt u bij operationele kasstroom, investeringskasstroom en financieringskasstroom.
Directe of indirecte methode
De twee methoden verschillen alleen in de weergave van de operationele kasstroom. De directe methode toont de ontvangsten en betalingen zelf: wat kwam er binnen van afnemers, wat ging er uit naar leveranciers en personeel. De indirecte methode begint bij het resultaat en corrigeert dat voor posten die geen geld hebben gekost of opgeleverd, zoals afschrijvingen, en voor veranderingen in voorraden, debiteuren en crediteuren.
De indirecte methode sluit aan op de cijfers die u al heeft en laat zien waarom winst en kasstroom uiteenlopen. De directe methode vraagt een administratie waaruit ontvangsten en betalingen per soort zijn af te leiden.
Rekenvoorbeeld: winst gemaakt, toch minder geld
Een BV sluit 2025 af met een positief resultaat, terwijl het banksaldo is gedaald. Het overzicht volgens de indirecte methode laat zien hoe dat kan. De getallen zijn fictief.
| Kasstroomoverzicht 2025 | € |
|---|---|
| Bedrijfsresultaat | 60.000 |
| Afschrijvingen | 20.000 |
| Toename debiteuren | −15.000 |
| Toename voorraden | −5.000 |
| Toename crediteuren | 8.000 |
| Betaalde rente | −5.000 |
| Betaalde vennootschapsbelasting | −9.000 |
| Kasstroom uit operationele activiteiten | 54.000 |
| Investeringen in materiële vaste activa | −30.000 |
| Kasstroom uit investeringsactiviteiten | −30.000 |
| Aflossing banklening | −20.000 |
| Betaald dividend | −10.000 |
| Kasstroom uit financieringsactiviteiten | −30.000 |
| Mutatie geldmiddelen | −6.000 |
De geldmiddelen bedroegen € 71.000 op 1 januari en € 65.000 op 31 december: precies € 6.000 minder. De operatie leverde € 54.000 op, maar de BV gaf € 30.000 uit aan nieuwe bedrijfsmiddelen en € 30.000 aan aflossing en dividend.
Let op de investeringen. De boekwaarde van de materiële vaste activa steeg van € 75.000 naar € 85.000, dus met € 10.000. De investering is toch € 30.000, omdat er in hetzelfde jaar € 20.000 is afgeschreven.
Verplichting per grootteklasse
| Onderdeel | Micro | Klein | Middelgroot | Groot |
|---|---|---|---|---|
| Vereisten: twee van de drie, op twee opeenvolgende balansdata (boekjaren vanaf 1-1-2024) | activa ≤ € 450.000, netto-omzet ≤ € 900.000, < 10 werknemers | activa ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers | activa ≤ € 25 mln, netto-omzet ≤ € 50 mln, < 250 werknemers | Ten minste twee grenzen voor middelgroot overschreden |
| Kasstroomoverzicht | Niet verplicht | Niet verplicht | Verplicht volgens Richtlijn 360 | Verplicht volgens Richtlijn 360 |
| Vrijstelling binnen een groep | – | – | Mogelijk | Mogelijk |
| Vrijwillig opnemen | Mag | Mag; neem dan ook vergelijkende cijfers op | – | – |
Ook zonder plicht is het overzicht nuttig voor een kleine BV die investeert of aflost: het is de snelste manier om te zien of de operatie de aflossingen kan dragen. Zie moet ik een kasstroomoverzicht opstellen; de klasse zelf bepaalt u met de groottecriteria.
Veelgemaakte fouten
- De eindstand sluit niet aan. De geldmiddelen aan het einde van het overzicht zijn gelijk aan de liquide middelen op de balans, of het verschil is toegelicht.
- Posten zonder geldbeweging opnemen. Een afschrijving of een herwaardering is geen kasstroom; in de indirecte methode corrigeert u er juist voor.
- Investeringen afleiden uit de boekwaarde. Het verschil tussen begin- en eindstand is de investering min de afschrijving.
- Lasten in plaats van betalingen. Bij rente en belasting telt wat in het jaar is betaald, niet wat als last is geboekt.
- Geen vergelijkende cijfers. Ook hier hoort het voorgaande jaar ernaast.
- Verwarren met een liquiditeitsbegroting. Het kasstroomoverzicht kijkt terug; een begroting kijkt vooruit.
Het kasstroomoverzicht in Jaarrekening.io
Jaarrekening.io toont een opzet volgens de indirecte methode, afgeleid uit de saldi van balans en winst-en-verliesrekening. Dat is een werkblad en geen afgerond overzicht: de mutaties in het werkkapitaal, de posten zonder geldbeweging en de aan- en verkopen van vaste activa vult u aan vanuit het grootboek.
Bronnen
- Art. 2:361 BW: wat de wet tot de jaarrekening rekent (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:362 BW: normen die in het maatschappelijk verkeer aanvaardbaar zijn (wetten.overheid.nl)
- Raad voor de Jaarverslaggeving: Richtlijnen voor middelgrote en grote rechtspersonen (rjnet.nl)
- NBA, De Accountant (februari 2008): Kasstroomoverzicht in praktijk
- NBA, accountant.nl (juli 2025): RJ-bepalingen die strijdig zijn met Titel 9
- BDO: RJ in een oogopslag, editie 2020 (samenvatting RJ 360, pagina 52)
- RJ-Uiting 2017-5: toelichtingsbepalingen voor micro- en kleine rechtspersonen, alinea 310 (rjnet.nl)
Veelgestelde vragen
Is het kasstroomoverzicht onderdeel van de jaarrekening?
Volgens de wet bestaat de jaarrekening uit balans, winst-en-verliesrekening en toelichting (art. 2:361 lid 1 BW). Richtlijn 360 vraagt van middelgrote en grote rechtspersonen dat zij daarnaast een kasstroomoverzicht opnemen. Het staat dan als afzonderlijk overzicht naast de balans en de winst-en-verliesrekening.
Welke methode moet ik kiezen?
Beide zijn toegestaan. De indirecte methode is het eenvoudigst af te leiden uit de jaarrekening en verklaart het verschil tussen resultaat en kasstroom. De directe methode laat de ontvangsten en betalingen zelf zien en vraagt meer van de administratie.
Waarom heb ik winst gemaakt en toch minder geld op de bank?
Omdat winst en geld verschillende dingen meten. Groeiende debiteuren en voorraden, investeringen, aflossingen en dividend kosten geld zonder het resultaat te verlagen. Afschrijvingen verlagen het resultaat zonder geld te kosten.
Wat is het verschil met een liquiditeitsbegroting?
Het kasstroomoverzicht verantwoordt de geldstromen van het afgelopen boekjaar. Een liquiditeitsbegroting is een verwachting van toekomstige ontvangsten en uitgaven en is geen onderdeel van de jaarstukken.
Moet een holding zonder activiteiten een kasstroomoverzicht opnemen?
Alleen als zij middelgroot of groot is en geen vrijstelling geldt. De grootteklasse van een holding bepaalt u inclusief de groepsmaatschappijen (art. 2:396 lid 2 BW).
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten