Winst-en-verliesrekening opstellen: categoriaal of functioneel
De winst-en-verliesrekening verklaart het resultaat van het boekjaar. De wet biedt twee indelingen, en de grootteklasse bepaalt hoeveel detail u toont en of het overzicht openbaar wordt.
Het korte antwoord
De winst-en-verliesrekening laat zien hoe het resultaat van het boekjaar uit baten en lasten is ontstaan. De wet kent twee indelingen: naar kostensoort (categoriaal, model E) en naar functie (functioneel, model F). Elke BV stelt haar op. Micro- en kleine rechtspersonen hoeven haar niet openbaar te maken; middelgrote mogen een vereenvoudigde versie deponeren.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Wettelijke basis | art. 2:362 lid 3 BW (functie), art. 2:377 BW (posten), art. 1 Besluit modellen jaarrekening (modellen E en F; I en J bij klein) |
| Periode | Het boekjaar; baten en lasten naar het jaar waarop zij betrekking hebben (art. 2:362 lid 5 BW) |
| Netto-omzet | Opbrengst uit levering van goederen en diensten, na aftrek van kortingen en van over de omzet geheven belastingen (art. 2:377 lid 6 BW) |
| Openbaar | Micro en klein: nee. Middelgroot: vereenvoudigd. Groot: volledig |
Wat de wet van de winst-en-verliesrekening vraagt
De winst-en-verliesrekening met de toelichting geeft getrouw, duidelijk en stelselmatig de grootte van het resultaat van het boekjaar weer, en de afleiding daarvan uit de posten van baten en lasten (art. 2:362 lid 3 BW). Waar de balans een stand toont, toont dit overzicht een periode.
Afzonderlijk zichtbaar zijn de baten en lasten uit de gewone bedrijfsuitoefening, de belastingen daarover en het resultaat na belastingen (art. 2:377 lid 1 BW). Posten van uitzonderlijke omvang, of die in uitzonderlijke mate voorkomen, vermeldt u naar bedrag en aard (art. 2:377 lid 8 BW). Denk aan de boekwinst op een verkocht pand of een eenmalige afkoopsom.
Uitgangspunt is toerekening, niet de kas. Een factuur van december die in januari wordt betaald, is omzet van het oude jaar. Een vooruitbetaalde verzekeringspremie voor het volgende jaar is nog geen last.
Twee indelingen: naar kostensoort of naar functie
De baten en lasten uit de gewone bedrijfsuitoefening splitst u volgens lid 3 of volgens lid 4 van art. 2:377 BW. Het Besluit modellen jaarrekening werkt die keuze uit in model E en model F.
| Categoriaal (model E) | Functioneel (model F) | |
|---|---|---|
| Vraag die het beantwoordt | Waaraan is het geld uitgegeven? | Waarvoor zijn de kosten gemaakt? |
| Kostenposten | Grond- en hulpstoffen en overige externe kosten, lonen, sociale lasten, afschrijvingen, overige bedrijfskosten | Kostprijs van de omzet, verkoopkosten, algemene beheerskosten |
| Tussentelling | Som der bedrijfsopbrengsten en som der bedrijfslasten | Bruto-omzetresultaat en netto-omzetresultaat |
| Sluit aan op | De grootboekrekeningen per kostensoort | Een administratie met kostenplaatsen of afdelingen |
| Extra vermelding | Geen | Lonen en sociale lasten in de toelichting (art. 2:382 BW) |
Het categoriale model sluit aan op een grootboek dat per kostensoort is ingericht. Het functionele model vraagt dat u loon- en afschrijvingskosten verdeelt over inkoop of productie, verkoop en beheer. Welke u ook kiest: wisselen mag alleen om gegronde redenen en met toelichting (art. 2:363 lid 4 BW).
Rekenvoorbeeld: dezelfde BV in beide modellen
Een technische groothandel behaalt in 2025 een netto-omzet van € 800.000. Het voorbeeld gebruikt fictieve bedragen.
| Categoriaal | € | Functioneel | € |
|---|---|---|---|
| Netto-omzet | 800.000 | Netto-omzet | 800.000 |
| Kosten van grond- en hulpstoffen | 480.000 | Kostprijs van de omzet | 560.000 |
| Lonen | 150.000 | Bruto-omzetresultaat | 240.000 |
| Sociale lasten | 30.000 | Verkoopkosten | 90.000 |
| Afschrijvingen | 20.000 | Algemene beheerskosten | 90.000 |
| Overige bedrijfskosten | 60.000 | ||
| Som der bedrijfslasten | 740.000 | Som der kosten | 180.000 |
| Uitkomst vóór rente | 60.000 | Netto-omzetresultaat | 60.000 |
In het functionele model bevat de kostprijs van de omzet de inkoop (€ 480.000), de lonen van magazijn en logistiek (€ 60.000) en de afschrijvingen (€ 20.000). De overige loonkosten van € 120.000 en de overige bedrijfskosten van € 60.000 zijn gelijk verdeeld over verkoop en beheer. De uitkomst is in beide modellen dezelfde; alleen de weg ernaartoe verschilt.
Daarna volgt in beide modellen hetzelfde slot. Rentelasten € 5.000 geeft een resultaat voor belastingen van € 55.000. Is het belastbaar bedrag daaraan gelijk, dan is de vennootschapsbelasting 19,0% × € 55.000 = € 10.450 en het resultaat na belastingen € 44.550.
Is deze BV klein, dan mag zij de bovenste regels samentrekken tot één post bruto-bedrijfsresultaat (art. 2:396 lid 4 BW): € 800.000 − € 480.000 = € 320.000 in het categoriale model. De netto-omzet zelf staat er dan niet meer in.
Detail en openbaarmaking per grootteklasse
| Onderdeel | Micro | Klein | Middelgroot | Groot |
|---|---|---|---|---|
| Vereisten: twee van de drie, op twee opeenvolgende balansdata (boekjaren vanaf 1-1-2024) | activa ≤ € 450.000, netto-omzet ≤ € 900.000, < 10 werknemers | activa ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers | activa ≤ € 25 mln, netto-omzet ≤ € 50 mln, < 250 werknemers | Ten minste twee grenzen voor middelgroot overschreden |
| Opstellen | Beperkt: netto-omzet, overige bedrijfsopbrengsten, lonen, kosten van grond- en hulpstoffen, afschrijvingen en waardeverminderingen in één post, overige bedrijfskosten, belastingen en resultaat na belastingen (art. 2:395a lid 5 BW) | Model E of F, of I of J; samentrekken tot bruto-bedrijfsresultaat mag (art. 2:396 lid 4 BW) | Bruto-bedrijfsresultaat mag, met een verhoudingscijfer voor de omzetontwikkeling (art. 2:397 lid 3 BW) | Volledig model E of F |
| Openbaar maken | Nee (art. 2:395a lid 8 BW) | Nee (art. 2:396 lid 8 BW) | Ja, in de vereenvoudigde vorm (art. 2:397 lid 5 BW) | Ja, volledig |
| Omzet naar bedrijfstak en gebied | Nee | Nee (art. 2:396 lid 5 BW) | Nee (art. 2:397 lid 4 BW) | Ja (art. 2:380 BW) |
Niet openbaar maken is iets anders dan niet opstellen. Ook de micro-BV maakt een winst-en-verliesrekening op, en de algemene vergadering stelt haar mee vast. Zie moet ik de winst-en-verliesrekening publiceren en de interne winst-en-verliesrekening van een micro-BV.
Veelgemaakte fouten
- Omzet inclusief btw. De netto-omzet is exclusief de belastingen die over de omzet worden geheven.
- Boeken op betaaldatum. Kosten en opbrengsten horen in het jaar waarop zij betrekking hebben.
- Dividend als kostenpost. Een winstuitkering is geen last; zij loopt via het eigen vermogen en staat niet in dit overzicht.
- Privé-uitgaven als bedrijfskosten. Zie privékosten van de DGA.
- De belastinglast gelijkstellen aan de aanslag. De last is de belasting over het resultaat van het jaar, niet het bedrag dat u in dat jaar betaalde; zie fiscale en commerciële jaarrekening.
- Opbrengsten en kosten salderen. Doorbelaste kosten en de bijbehorende opbrengst zijn twee posten (art. 2:363 lid 2 BW).
- Een eenmalige bate onvermeld laten. Zonder die vermelding lijkt het resultaat structureel beter dan het is.
De winst-en-verliesrekening in Jaarrekening.io
Jaarrekening.io ondersteunt het categoriale en het functionele model. Na het inlezen van de saldibalans wordt elke resultatenrekening aan een post gekoppeld en tellen de bedragen volgens vaste rekenregels op tot het resultaat na belastingen. Voor micro en klein blijft het overzicht buiten de publicatieversie.
Bronnen
- Art. 2:377 BW: posten, twee indelingen en het begrip netto-omzet (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:362 BW: functie van de winst-en-verliesrekening en toerekening (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:363 BW: geen saldering en bestendige indeling (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:361 BW: exploitatierekening bij coöperatie, stichting en vereniging (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:395a BW: beperkte winst-en-verliesrekening van de micro-rechtspersoon (wetten.overheid.nl)
- RJk M1.205: posten in de winst-en-verliesrekening van de microrechtspersoon (Richtlijnen voor de jaarverslaggeving voor micro- en kleine rechtspersonen, rjnet.nl)
- Art. 2:396 BW: bruto-bedrijfsresultaat en openbaarmaking bij klein (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:397 BW: vereenvoudiging bij middelgroot (wetten.overheid.nl)
- Besluit modellen jaarrekening: modellen A tot en met J voor balans en winst-en-verliesrekening (wetten.overheid.nl)
- Belastingdienst: Tarieven voor de vennootschapsbelasting
Veelgestelde vragen
Is een winst-en-verliesrekening hetzelfde als een resultatenrekening?
In het spraakgebruik wel. De wet gebruikt de term winst- en verliesrekening. Coöperaties en stichtingen of verenigingen die onder Titel 9 vallen, vervangen haar door een exploitatierekening als dat het inzicht dient (art. 2:361 lid 2 BW).
Mag ik overstappen van het categoriale naar het functionele model?
Alleen om gegronde redenen. U zet in de toelichting uiteen waarin de indeling verschilt van die van het voorgaande jaar en waarom (art. 2:363 lid 4 BW). Pas ook de vergelijkende cijfers aan, zodat beide jaren vergelijkbaar zijn.
Waarom wijkt het resultaat af van de fiscale winst?
Omdat de aangifte vennootschapsbelasting eigen regels heeft voor afschrijving, aftrekbeperkingen en vrijstellingen. Het commerciële resultaat is het vertrekpunt; de fiscale winst is een aparte berekening.
Waar zie ik het dividend terug?
Niet in de winst-en-verliesrekening. Dividend is een uitkering uit het eigen vermogen en is zichtbaar als afname van de reserves.
Moet een micro-BV intern meer tonen dan de wet vraagt?
Dat hoeft niet, maar het mag. De wet noemt voor micro een beperkt aantal posten (art. 2:395a lid 5 BW). Voor bestuur, aandeelhouders en financiers is een verdere uitsplitsing vaak bruikbaarder.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten