RJ 145 schattingswijzigingen: levensduur, voorzieningen en methodes
Een machine gaat langer mee dan gedacht, of meer klanten betalen niet. Zo'n nieuwe schatting verwerkt u vooruit, zonder vorige jaren te herrekenen. Wat dat in cijfers betekent, en wat u toelicht.
Het korte antwoord
Een schattingswijziging herziet een eerdere schatting, zoals de gebruiksduur van een machine of de voorziening voor dubieuze debiteuren. U verwerkt haar vooruit: in het jaar van de wijziging en, als zij doorwerkt, in de jaren erna. Terugwerkende kracht is niet toegestaan. Ook een andere afschrijvingsmethode is een schattingswijziging. Middelgroot en groot lichten aard en effect toe.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Versie | RJ 145 (versie 2020) geldt sinds boekjaar 2021, ongewijzigd in 2025 tot en met 2027 |
| Micro en klein | RJk A3.2 (versie 2025, boekjaar 2026: voorbeelden en het verbod op terugwerkende kracht uitgeschreven) |
| Verwerking | Prospectief, in dezelfde post van de winst-en-verliesrekening als de oorspronkelijke schatting |
| Toelichting | Middelgroot en groot: aard, effect op dit jaar en indicatie voor latere jaren; klein: vrijwillig; micro: geen |
| Nieuw vanaf 2026 | Onderhoudsvoorziening: nieuwe schatting over de resterende opbouwperiode, zonder inhaaldotatie (RJ 212.451) |
Wat een schattingswijziging is
Veel bedragen in een jaarrekening zijn schattingen: de gebruiksduur en restwaarde van een vast actief, het deel van de debiteuren dat niet betaalt, de incourantheid van voorraad, de omvang van een garantievoorziening. Komt er nieuwe informatie of veranderen de omstandigheden, dan past u de schatting aan. Dat is een schattingswijziging (RJ 145.0; RJk A3.202). Ook een andere methode om te schatten valt eronder, zoals de overstap van lineair afschrijven naar een vast percentage van de boekwaarde.
| Schattingswijziging | Stelselwijziging | Foutherstel | |
|---|---|---|---|
| Wat verandert | Een inschatting binnen dezelfde regel | De regel zelf | Een eerdere jaarrekening klopte niet |
| Voorbeeld | Levensduur van 6 naar 8 jaar | Van kostprijs naar actuele waarde | Een vergeten factuur in een vastgestelde jaarrekening |
| Verwerking | Vooruit, vanaf het jaar van de wijziging | Terug: beginvermogen en vergelijkende cijfers | Terug, als de fout materieel is |
| Richtlijn | RJ 145; RJk A3.2 | RJ 140; RJk A3.1 | RJ 150; RJk A3.3 |
Is het onderscheid met een stelselwijziging niet duidelijk, dan behandelt de RJ het als schattingswijziging, met een passende toelichting (RJ 145.102). De RJk laat het toelichten van dat twijfelgeval aan de kleine rechtspersoon over (RJk A3.204).
Hoe u een schattingswijziging verwerkt
- Raakt de wijziging alleen het lopende jaar, zoals een hogere voorziening voor debiteuren, dan neemt u het volle effect in dat jaar.
- Werkt zij door, zoals een langere levensduur, dan verdeelt u het effect over het lopende jaar en de jaren daarna (RJ 145.301; RJk A3.205).
- Terugwerkende kracht is niet toegestaan; beginvermogen en vergelijkende cijfers blijven zoals ze waren (RJ 145.301 is hier stellig; sinds editie 2026 staat het ook uitdrukkelijk in RJk A3.205).
- Het effect komt in dezelfde post als de oorspronkelijke schatting: een andere afschrijving in de afschrijvingen, een hogere debiteurenvoorziening waar de dotaties altijd stonden (RJ 145.303; RJk A3.207).
- Raakt een wijziging alleen balansposten, zoals een aangepaste overnameprijs waarvoor goodwill is geactiveerd, dan past u de boekwaarde aan in het jaar van de wijziging (RJ 145.301).
- Blijkt uit de nieuwe informatie dat de realiseerbare waarde onder de boekwaarde ligt, dan gaan de regels voor bijzondere waardeverminderingen voor.
Casus: drie nieuwe schattingen bij Metaalbewerking Kuipers BV
Metaalbewerking Kuipers BV (fictief, middelgroot) herziet begin 2026 drie schattingen.
1. Langere levensduur en een restwaarde
De CNC-machines kostten op 1 januari 2023 € 480.000 en werden in zes jaar zonder restwaarde afgeschreven: € 80.000 per jaar. Op 1 januari 2026 is de boekwaarde € 240.000. Uit onderhoudsrapporten blijkt dat ze acht jaar meegaan en dan € 30.000 opbrengen. Nieuwe afschrijving vanaf 2026: (€ 240.000 − € 30.000) / 5 = € 42.000 per jaar.
| Jaar | Oude afschrijving | Nieuwe afschrijving | Verschil |
|---|---|---|---|
| 2026 | € 80.000 | € 42.000 | − € 38.000 |
| 2027 | € 80.000 | € 42.000 | − € 38.000 |
| 2028 | € 80.000 | € 42.000 | − € 38.000 |
| 2029 | € 0 | € 42.000 | + € 42.000 |
| 2030 | € 0 | € 42.000 | + € 42.000 |
| Totaal | € 240.000 | € 210.000 | − € 30.000 (de restwaarde) |
De jaren 2023 tot en met 2025 blijven ongemoeid. In de toelichting 2026 vermeldt Kuipers de aard van de wijziging, het effect op 2026 (€ 38.000 minder afschrijving) en een indicatie voor latere jaren: € 38.000 lager in 2027 en 2028, € 42.000 hoger in 2029 en 2030 (RJ 145.304 en 145.305).
2. Hogere voorziening voor debiteuren
Op € 300.000 debiteuren hield Kuipers 2% aan, € 6.000. Twee grote afnemers betalen traag; Kuipers schat nu 5%, € 15.000. De extra € 9.000 komt in 2026 ten laste van dezelfde post als de eerdere dotaties.
3. Duurder groot onderhoud aan het dak
Het dak van de hal krijgt elke zes jaar groot onderhoud; geschat was € 60.000, dus € 10.000 per jaar in de onderhoudsvoorziening. Na drie jaar staat er € 30.000. Begin 2026 blijkt het onderhoud € 90.000 te kosten. Sinds boekjaar 2026 verdeelt Kuipers het nog op te bouwen bedrag van € 60.000 over de drie resterende jaren: € 20.000 per jaar, zonder inhaaldotatie (RJ 212.451; overgang volgens RJ 212.810). Met de oude inhaalmethode zou zij in 2026 eerst € 15.000 inhalen en daarna € 15.000 per jaar doteren; over drie jaar is het totaal in beide gevallen € 60.000.
Wat elke klasse toelicht
| Klasse | Toelichting |
|---|---|
| Micro | Geen (art. 2:395a lid 6 BW). De verwerking volgt wel de RJk (M1.301). |
| Klein | Geen verplichte toelichting in de RJk; vrijwillig mag. Ook bij twijfel tussen schattings- en stelselwijziging is uitleg een keuze (RJk A3.204). |
| Middelgroot en groot | Aard van de wijziging en het effect op het lopende jaar als de wijziging van belang is, of de mededeling dat het effect niet te bepalen is; een cijfermatige indicatie voor latere jaren als die belangrijk zijn (RJ 145.304 en 145.305). |
Veelgemaakte fouten
- Een langere levensduur met terugwerkende kracht verwerken en zo het eigen vermogen ophogen.
- Een andere afschrijvingsmethode behandelen als stelselwijziging en de vergelijkende cijfers aanpassen.
- Het effect van een hogere garantie- of debiteurenvoorziening onder een aparte post "bijzondere lasten" zetten in plaats van waar de schatting altijd stond.
- Na 2026 nog inhaaldotaties doen op een onderhoudsvoorziening.
- Een fout uit een eerder jaar verpakken als schattingswijziging; zie foutherstel.
Zo werkt het bij Jaarrekening.io
Jaarrekening.io vraagt of schattingen dit boekjaar zijn gewijzigd, welke en waarom, wat het effect op dit jaar is en, als dat te schatten is, op latere jaren. Voor een middelgrote of grote rechtspersoon horen die antwoorden in de toelichting; voor een kleine rechtspersoon is het onderdeel vrijwillig.
Bronnen
- Art. 2:384 BW: grondslagen en voorzichtigheid (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:386 BW: afschrijvingen (wetten.overheid.nl)
- RJ-Uiting 2025-3A: onder meer de onderhoudsvoorziening (RJ 212.451 en 212.810) (rjnet.nl)
- RJ-Uiting 2025-10: verduidelijkingen RJk A3 (rjnet.nl)
- Raad voor de Jaarverslaggeving: Richtlijnen (rjnet.nl)
Veelgestelde vragen
Is een andere afschrijvingsmethode een stelselwijziging?
Nee. Volgens RJ 145 en RJk A3.202 is zowel een ander afschrijvingspercentage als een andere afschrijvingsmethode een schattingswijziging. U verwerkt haar vooruit, vanaf het jaar van de wijziging, en past de vorige jaren niet aan.
Moet ik de vergelijkende cijfers aanpassen bij een schattingswijziging?
Nee. Een schattingswijziging mag niet met terugwerkende kracht worden verwerkt (RJ 145.301, RJk A3.205). De vergelijkende cijfers blijven gelijk; het effect komt in het lopende jaar en, als de wijziging doorwerkt, in de jaren daarna.
In welke post boek ik het effect van een schattingswijziging?
In dezelfde post van de winst-en-verliesrekening als de oorspronkelijke schatting (RJ 145.303, RJk A3.207). Een langere levensduur verlaagt dus de afschrijvingen; een hogere debiteurenvoorziening komt waar de dotaties altijd stonden.
Moet een kleine BV een schattingswijziging toelichten?
De RJk verplicht een kleine rechtspersoon niet om een schattingswijziging toe te lichten. Vrijwillig mag wel, en bij twijfel of het om een schattings- of stelselwijziging gaat, kan de BV overwegen dat uit te leggen (RJk A3.204). Een middelgrote of grote rechtspersoon licht aard en effect wel toe (RJ 145.304 en 145.305).
Wat verandert er vanaf 2026 bij de onderhoudsvoorziening?
Wijzigen de geschatte kosten of de termijn van groot onderhoud, dan verdeelt u het nog op te bouwen bedrag over de resterende opbouwperiode. Een inhaaldotatie in één keer is niet meer toegestaan (RJ 212.451). Wie eerder anders werkte, mag de nieuwe regel vanaf boekjaar 2026 prospectief toepassen (RJ 212.810).
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten