RJ 272: belastingen naar de winst en latente belastingen

Het korte antwoord

RJ 272 regelt de winstbelasting in de jaarrekening. U neemt de belasting op die over het jaar verschuldigd is, plus latenties voor tijdelijke verschillen tussen commerciële en fiscale boekwaarden: een latente verplichting in beginsel altijd, een latente vordering alleen als verrekening waarschijnlijk is. Permanente verschillen, zoals de deelnemingsvrijstelling, geven geen latentie. Micro en klein volgen RJk B15.

Bijgewerkt op 27 oktober 2026

Kerngegevens

Acute belasting en latente belasting

De acute belasting is wat u over het boekjaar en eerdere jaren nog moet betalen of terugkrijgt (RJ 272.201). Een fiscaal verlies dat u achterwaarts verrekent met een vorig jaar, levert direct een vordering op (RJ 272.202).

Latente belasting ontstaat doordat de fiscus een post anders waardeert dan de jaarrekening. Is een actief commercieel meer waard dan fiscaal, of een schuld fiscaal hoger dan commercieel, dan betaalt u later meer belasting: een belastbaar tijdelijk verschil, dat u als latente belastingverplichting onder de voorzieningen opneemt (RJ 272.301). Het omgekeerde, een verrekenbaar tijdelijk verschil, levert een latente vordering op, maar alleen voor zover er waarschijnlijk genoeg fiscale winst komt om het te verrekenen (RJ 272.306 en 272.308). Voor nog niet verrekende verliezen geldt hetzelfde, met de kanttekening dat een reeks verliezen zelf een aanwijzing is dat die winst er niet komt (RJ 272.311 en 272.312).

Permanente verschillen geven geen latentie. Een boete die fiscaal niet aftrekbaar is of een dividend onder de deelnemingsvrijstelling verandert alleen de belastingdruk van het jaar (RJ 272.104 en 272.316).

Uitzonderingen en bijzondere gevallen

• Eerste verwerking. Een actief of verplichting dat u buiten een overname opneemt, zonder effect op het commerciële en fiscale resultaat en zonder gelijke belastbare en verrekenbare verschillen, mag u zonder latentie opnemen (RJ 272.301a en 306a; RJk B15.105 en 106). Deze uitzondering komt uit RJ-Uiting 2025-2 en staat in de edities vanaf boekjaar 2026.
• Deelnemingen. Voor ingehouden winsten van een dochter vormt u geen latente verplichting als u het moment van uitkeren bepaalt en die uitkering niet voorzienbaar is (RJ 272.316).
• Herwaardering. De wet dwingt bij een herwaardering geen latentie af, maar de Raad geeft er een sterke voorkeur aan (RJ 272.304; art. 2:390 lid 5 BW).
• Pijler 2. Voor de minimumbelasting van grote internationale groepen vormt u nooit latenties; u licht de last en de verwerking toe (RJ 272.102a en 272.717).

Tarief, onzekere posities en contante waarde

U waardeert latenties tegen het tarief dat geldt in de jaren waarin het verschil wegvalt, voor zover dat op de balansdatum vaststaat of materieel is besloten (RJ 272.401). Bij de vennootschapsbelasting met twee schijven neemt u het gemiddelde tarief dat u in die jaren verwacht (RJ 272.402): een BV die structureel onder € 200.000 belastbare winst blijft, rekent met 19%. Hoe u een actief wilt realiseren, telt ook mee: verkopen of gebruiken kan tot een ander tarief leiden (RJ 272.403).

Neemt u in de aangifte een standpunt in waarvan het niet waarschijnlijk is dat de Belastingdienst het accepteert, dan waardeert u de belastingpositie op de beste schatting van wat u uiteindelijk betaalt (RJ 272.402a). Latenties mag u nominaal of contant waarderen; contant gebeurt tegen de nettorente, dus de rente op langlopende leningen na belasting (RJ 272.404 en 272.405). Elk jaar kijkt u opnieuw of een latente vordering nog te realiseren is (RJ 272.406).

Casus: herinvesteringsreserve en een boete

Kraanverhuur Delta BV verkoopt in 2025 een oude hoogwerker met een boekwinst van € 50.000. Zij gaat een nieuwe kopen en reserveert de winst fiscaal in een herinvesteringsreserve; commercieel zit de boekwinst gewoon in het resultaat. Het resultaat vóór belastingen is € 150.000; daarin zit ook een boete van € 5.000 die fiscaal niet aftrekbaar is. De BV verwacht ook de komende jaren onder € 200.000 belastbare winst te blijven.

De aansluiting: 19% van € 150.000 is € 28.500, plus 19% over de niet-aftrekbare boete (€ 950), is € 29.450. De effectieve belastingdruk is € 29.450 / € 150.000 = 19,6%, tegen een toepasselijk tarief van 19%. De journaalpost: Belastingen € 29.450 aan Te betalen vennootschapsbelasting € 19.950 en Voorziening latente belastingen € 9.500. Zodra de nieuwe hoogwerker er is, gaat de reserve af van zijn fiscale kostprijs; de BV schrijft dan fiscaal minder af dan commercieel en de latentie valt geleidelijk vrij.

Als kleine BV volstaat Delta met de grondslag voor de latenties in de toelichting (RJk B15.121). Was zij middelgroot, dan nam zij de aansluiting hierboven op, met het effectieve en het toepasselijke tarief (RJ 272.703 en 272.704). Past zij als kleine BV fiscale grondslagen toe (art. 2:396 lid 6 BW), dan volgt de jaarrekening de fiscale waarden, met de herinvesteringsreserve apart in het eigen vermogen, en vervalt de latentie.

Casus: verlies in het eerste jaar

Lumen Analytics BV start in 2025 en sluit het jaar af met een fiscaal en commercieel verlies van € 80.000. Voor 2026 heeft zij contracten met drie klanten getekend die de kosten ruim dekken. Omdat verrekening van het verlies waarschijnlijk is, neemt zij een latente belastingvordering van 19% × € 80.000 = € 15.200 op. Het resultaat na belastingen wordt − € 80.000 + € 15.200 = − € 64.800. Had Lumen al drie verliesjaren achter de rug zonder concreet zicht op winst, dan bleef de vordering weg; een middelgrote of grote rechtspersoon vermeldt dan de niet gewaardeerde verliezen in de toelichting (RJ 272.710).

Fiscale eenheid: wie neemt de belasting op?

In een fiscale eenheid is alleen de moeder belastingplichtig. Hoe de last over de dochters wordt verdeeld, volgt uit de afspraak in de groep. De Richtlijnen kennen vier varianten: afrekenen alsof de dochter zelfstandig belastingplichtig is, afrekenen over de fiscale winst met verdeling van de voordelen, afrekenen over de commerciële winst, of de moeder draagt alles (RJ 272.803). Bij de eerste twee neemt de dochter belasting en latenties op, als vordering of schuld op de moeder; bij de derde wel de last maar geen latenties; bij de vierde legt de dochter uit waarom haar jaarrekening geen belasting bevat (RJ 272.804). Het verdient aanbeveling de afspraak vast te leggen (RJ 272.803); vermeld ook de hoofdelijke aansprakelijkheid van de maatschappijen in de eenheid voor de belastingschuld (RJ 272.808). Meer bij fiscale eenheid.

Wat er verschilt per boekjaar

Per grootteklasse

Veelgemaakte fouten

• Een latente vordering op verliezen activeren zonder onderbouwing van toekomstige winst.
• Het tarief van 25,8% gebruiken terwijl de BV in de jaren van afloop in de eerste schijf blijft.
• Latenties vormen naast fiscale grondslagen.
• Een latentie opnemen op een deelneming die onder de deelnemingsvrijstelling valt.
• In de fiscale eenheid bij de dochter latenties tonen terwijl de afspraak over de commerciële winst afrekent.

Zo werkt het bij Jaarrekening.io

Jaarrekening.io vraagt een middelgrote of grote rechtspersoon in de toelichting naar de latente belastingen en naar de aansluiting van de belastingdruk. Kiest een micro- of kleine rechtspersoon fiscale grondslagen en staat er toch een voorziening voor belastingen op de balans, of kiest een kleine rechtspersoon daarbij voor latenties, dan waarschuwt de app. De berekening van de belasting zelf blijft uw werk of dat van uw adviseur.

Bronnen

• Art. 2:374 BW: voorzieningen, waaronder voor belastingverplichtingen (wetten.overheid.nl)
• Art. 2:396 BW: kleine rechtspersonen en fiscale grondslagen
• RJ-Uiting 2025-2: latente belastingen bij eerste verwerking van activa en verplichtingen (rjnet.nl)
• Belastingdienst: tarieven voor de vennootschapsbelasting
• Raad voor de Jaarverslaggeving: de Richtlijnen en de bundels (rjnet.nl)
• Raad voor de Jaarverslaggeving: Ten geleides per jaareditie, met de wijzigingen per boekjaar

Lees ook