RJ 620: de jaarrekening van een coöperatie
Leden van een coöperatie zijn tegelijk klant of leverancier en kapitaalverschaffer. RJ 620 regelt hoe die dubbele rol in balans en resultaat zichtbaar wordt.
Het korte antwoord
RJ 620 geldt voor coöperaties en de Europese coöperatieve vennootschap; de onderlinge waarborgmaatschappij volgt RJ 605. Titel 9 is volledig van toepassing. Het hoofdstuk regelt vooral of ledenparticipaties eigen of vreemd vermogen zijn, de exploitatierekening met ledenbetalingen, voorraden die leden leveren en de vermelding van alle vorderingen op en schulden aan leden.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Toepassing | Coöperatie en SCE met zetel in Nederland; Titel 9 via art. 2:360 lid 1 BW |
| Richtlijn | RJ 620, aangepast 2019 en sindsdien ongewijzigd (boekjaren 2025, 2026 en 2027) |
| Micro en klein | Geen eigen RJk-hoofdstuk; RJk B8 bepaalt de indeling van het vermogen, RJ 620 helpt bij de rest |
| Resultatenrekening | Exploitatierekening in plaats van winst-en-verliesrekening als dat het inzicht dient (art. 2:361 lid 2 BW) |
| Overige gegevens | Statutaire regeling over bijdrage in een tekort, als die van de wet afwijkt (art. 2:392 lid 1 onder c BW) |
Waarom de coöperatie een eigen hoofdstuk heeft
Een coöperatie drijft een bedrijf voor haar leden. Een fruitteler levert zijn oogst, een energieafnemer koopt stroom, een zorgverlener deelt inkoop. Over dezelfde leden lopen dus twee stromen: goederen en geld in de bedrijfsvoering, en kapitaal via participaties of ledenrekeningen. De prijzen tussen coöperatie en leden zijn bovendien vaak geen marktprijzen, want het resultaat komt toch weer bij de leden terecht.
Een gewone winst-en-verliesrekening zegt dan weinig, of ledenkapitaal eigen vermogen is hangt af van de terugbetalingsregels, en een lezer wil zien wat coöperatie en leden elkaar schuldig zijn. Daar gaat RJ 620 over; verder gelden de gewone hoofdstukken (RJ 620.107).
Participaties: eigen of vreemd vermogen
De coöperatie beoordeelt elke participatie aan de hand van alle voorwaarden: wet, statuten en huishoudelijk reglement (RJ 620.203). Daarna verschilt de route per jaarrekening.
- Enkelvoudige jaarrekening. U kiest tussen juridische vorm en economische realiteit (RJ 240, alinea 503; voor micro en klein RJk B8.106). Kiest u de juridische vorm en is een participatie economisch een schuld, dan toont u dat deel als aparte post binnen het eigen vermogen (RJ 240.505).
- Geconsolideerde jaarrekening. Hier beslist de economische realiteit, via RJ 290 en RJ 620.204. Het deel van de participaties waarvoor een terugbetalingsverbod geldt, is eigen vermogen. Het deel dat de coöperatie moet terugbetalen, is vreemd vermogen, tenzij de participaties alle kenmerken hebben van een opeisbaar instrument dat toch als eigen vermogen mag gelden (RJ 290.808).
Verschuift het terugbetalingsverbod, bijvoorbeeld door een statutenwijziging, dan verhuist een bedrag tussen eigen en vreemd vermogen. De toelichting noemt dan bedrag, moment en reden. Participaties in het eigen vermogen staan op het bedrag dat de leden hebben ingebracht. Participaties in het vreemd vermogen staan op de contante waarde van wat de coöperatie moet terugbetalen; de oprenting is rentelast (RJ 620.205 en 620.206).
Exploitatierekening en ledenbetalingen
2. Coöperaties en de in artikel 360 lid 3 bedoelde stichtingen en verenigingen vervangen de winst- en verliesrekening door een exploitatierekening, indien het in artikel 362 lid 1 bedoelde inzicht daardoor wordt gediend; op deze rekening zijn de bepalingen omtrent de winst- en verliesrekening zoveel mogelijk van overeenkomstige toepassing. Bepalingen omtrent winst en verlies zijn zoveel mogelijk van overeenkomstige toepassing op het exploitatiesaldo.
Bij een coöperatie die bij haar leden inkoopt, zijn winstbepaling en winstbestemming verweven: wat de leden voor hun product krijgen, is tegelijk de verdeling van het resultaat. RJ 620.301 laat dat zien in een exploitatierekening die eerst een resultaat vóór ledenbetalingen toont en daaronder de ledenbetalingen: de voorschotten in het jaar plus de nabetaling. De kosten van wat niet bij leden is ingekocht, blijven gewone kosten.
Transacties met leden vallen onder RJ 330 Verbonden partijen (RJ 620.302). Omdat ledenprijzen niet marktconform hoeven te zijn, is de toelichting op die transacties voor een lezer essentieel.
Voorraden die leden leveren
Waardeert de coöperatie haar voorraad tegen kostprijs, dan mag zij voor goederen van leden een benaderde kostprijs gebruiken: de prijs die met de leden voor dat jaar is afgesproken (RJ 620.201). Dat ligt voor de hand, want de werkelijke prijs staat pas vast na de nabetaling. De toelichting legt uit hoe de waardering tot stand komt.
Toelichting, overige gegevens en bestuursverslag
- Het totaal van alle vorderingen op leden en het totaal van alle schulden aan leden, met participaties erbij, in de balans of de toelichting (RJ 620.202, een stellige uitspraak).
- Bij een coöperatie B.A.: de omvang van de aansprakelijkheid van de leden (RJ 620.404).
- In de overige gegevens de statutaire regeling over de bijdrage van leden in een tekort, als die afwijkt van de wet. Dit geldt niet voor een kleine coöperatie, want art. 2:396 lid 7 BW stelt haar vrij van art. 2:392 BW.
- In het bestuursverslag de aanbeveling om te melden of de coöperatie een gedragscode volgt, zoals de NCR-code voor coöperatief ondernemerschap, en of dat verplicht of vrijwillig is (RJ 620.401).
- Het Besluit modellen jaarrekening is formeel geschreven voor de NV en de BV; de RJ beveelt aan het zoveel mogelijk te volgen (RJ 620.402).
c. een weergave van de statutaire regeling omtrent de bijdrage in een tekort van een coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij, voor zover deze van de wettelijke bepalingen afwijkt;
Casus: Fruitcoöperatie Lingebloesem U.A.
Fruitcoöperatie Lingebloesem U.A. (fictief) sorteert, bewaart en verkoopt de appels en peren van haar telers. Begin 2026 heeft zij 80 leden; één lid vertrekt in juni. Elk lid houdt acht participaties van € 1.000: twee stamparticipaties, die nooit worden terugbetaald zolang de coöperatie bestaat, en zes vrije participaties, die het lid bij vertrek terugkrijgt. De coöperatie haalt € 21 mln omzet, heeft 62 werknemers en ruim € 9 mln aan activa: zij is middelgroot en volgt RJ 620 rechtstreeks.
| Exploitatierekening 2026 | Bedrag |
|---|---|
| Netto-omzet | € 21.000.000 |
| Kosten van wat niet bij leden is ingekocht (verpakking, koeling, transport) | − € 3.100.000 |
| Personeelskosten | − € 2.600.000 |
| Afschrijvingen | − € 450.000 |
| Overige bedrijfskosten | − € 380.000 |
| Rentelasten | − € 120.000 |
| Resultaat vóór ledenbetalingen | € 14.350.000 |
| Ledenbetalingen: voorschotten € 13.400.000 en nabetaling € 800.000 | − € 14.200.000 |
| Resultaat vóór belastingen | € 150.000 |
| Belastingen | − € 28.500 |
| Resultaat na belastingen | € 121.500 |
Participaties. De stamparticipaties van alle 80 (oud-)leden, 160 × € 1.000 = € 160.000, vallen onder een absoluut terugbetalingsverbod: eigen vermogen. De vrije participaties van de 79 overgebleven leden, 474 × € 1.000 = € 474.000, zijn op economische grondslag vreemd vermogen; zo staan ze in de geconsolideerde jaarrekening van de groep. Het vertrekkende lid kreeg € 6.000 terug: een aflossing van een schuld, geen daling van het eigen vermogen. Kiest de coöperatie in haar enkelvoudige jaarrekening voor de juridische vorm, dan staat het hele ledenkapitaal van € 634.000 onder het eigen vermogen, met de € 474.000 als afzonderlijke post.
Voorraad. Op 31 december liggen 1.200 ton appels in de koelcel, geleverd door leden tegen een afgesproken prijs van € 0,52 per kilo. De voorraad staat op 1.200.000 × € 0,52 = € 624.000.
Leden in de toelichting. De coöperatie heeft € 210.000 te vorderen van leden voor geleverd verpakkingsmateriaal. Zij is de leden € 1.274.000 schuldig: de nabetaling van € 800.000 en de vrije participaties van € 474.000. Beide totalen staan in de toelichting.
Was Lingebloesem klein geweest, dan volgde zij de RJk. De indeling van de participaties loopt dan via RJk B8.106, de winst-en-verliesrekening mag samengetrokken worden tot bruto-bedrijfsresultaat (art. 2:396 lid 4 BW) en de overige gegevens vervallen.
Per grootteklasse
| Klasse | Wat de coöperatie opstelt | Openbaar |
|---|---|---|
| Micro (activa € 450.000, omzet € 900.000, < 10 werknemers) | Beperkte balans met één post eigen vermogen; RJk M1 | Alleen de beperkte balans |
| Klein (tot € 7,5 mln, € 15 mln, < 50) | Balans, resultatenrekening en beperkte toelichting; RJk, RJ 620 als hulpmiddel | Balans met toelichting |
| Middelgroot en groot | RJ 620 volledig, met bestuursverslag, overige gegevens en controle | Middelgroot met de vereenvoudigingen van art. 2:397 BW; groot volledig |
De grenzen gelden voor boekjaren vanaf 1 januari 2024 en tellen op twee opeenvolgende balansdata. Een SCE valt ook onder RJ 620; een onderlinge waarborgmaatschappij is een verzekeraar en staat in het overzicht van RJ 600 tot en met 615.
RJ 620 in de boekjaren 2025 tot en met 2027
RJ 620 is voor het laatst aangepast in 2019 en geldt in deze vorm voor verslagjaren vanaf 2020. Voor de boekjaren 2025, 2026 en 2027 verandert er niets in het hoofdstuk. Voor kleine coöperaties is in de RJk-editie 2027 één punt nieuw dat direct raakt: als het Besluit modellen jaarrekening niet verplicht is, beveelt de RJk aan het zoveel mogelijk te volgen (A2.114a).
Veelgemaakte fouten
- Alle participaties als eigen vermogen tonen zonder de terugbetalingsregels te lezen.
- Bij de vorderingen op leden alleen de leningen meetellen, niet de handelsvorderingen.
- Ledenbetalingen tussen de gewone inkoopkosten verstoppen.
Zo werkt het bij Jaarrekening.io
De coöperatie volgt in Jaarrekening.io de gewone jaarrekeningroute. De app vraagt of er ledenparticipaties zijn en of de terugbetalingsregeling in het jaar veranderde, of voorraden van leden tegen ledenprijzen zijn gewaardeerd, en wat het totaal is van de vorderingen op en schulden aan leden, met participaties die als vreemd vermogen gelden. De resultatenrekening maakt de app in het model van de winst-en-verliesrekening; wilt u een exploitatierekening met een regel ledenbetalingen, dan meldt de controle dat u die opstelling zelf aanpast. Een SCE kunt u niet aanmaken.
Bronnen
Veelgestelde vragen
Zijn ledenparticipaties van een coöperatie eigen vermogen?
Dat hangt af van de terugbetalingsregels. In de geconsolideerde jaarrekening is alleen het deel waarvoor een terugbetalingsverbod geldt eigen vermogen; de rest is vreemd vermogen, tenzij aan strikte voorwaarden voor opeisbare instrumenten is voldaan (RJ 620.204). In de enkelvoudige jaarrekening mag de coöperatie de juridische vorm volgen, met een aparte post voor wat economisch schuld is.
Moet een coöperatie een exploitatierekening maken in plaats van een winst-en-verliesrekening?
Alleen als dat het inzicht dient (art. 2:361 lid 2 BW). Bij een coöperatie die bij haar leden inkoopt, is dat vaak zo: de exploitatierekening laat het resultaat vóór ledenbetalingen zien en daaronder wat de leden ontvangen.
Geldt RJ 620 ook voor een onderlinge waarborgmaatschappij?
Nee. Een onderlinge waarborgmaatschappij sluit verzekeringen met haar leden en volgt als verzekeraar afdeling 15 van Titel 9 en RJ 605 (RJ 620.101).
Welke cijfers over leden staan in de toelichting?
Het totaal van alle vorderingen op leden en het totaal van alle schulden aan leden, inclusief participaties (RJ 620.202). Daarnaast de transacties met leden volgens RJ 330, en bij een coöperatie B.A. de omvang van de ledenaansprakelijkheid.
Moet een kleine coöperatie de tekortregeling in de overige gegevens opnemen?
Nee. Art. 2:396 lid 7 BW verklaart art. 2:392 BW niet van toepassing op een kleine rechtspersoon. Middelgrote en grote coöperaties nemen de regeling op als de statuten van de wet afwijken.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten