Wat zijn wettelijke reserves en waarom mag ik ze niet uitkeren?

Het korte antwoord

Wettelijke reserves zijn gebonden eigen vermogen, bijvoorbeeld voor ontwikkelingskosten of herwaardering. Zij verkleinen de ruimte voor dividend.

Grondslag: art. 2:365 lid 2 en 2:373 BW

Welke posten leiden tot een wettelijke reserve?

Activeert u ontwikkelingskosten, dan moet daarvoor een wettelijke reserve worden aangehouden voor het nog niet afgeschreven bedrag (art. 2:365 lid 2 BW). Voor bepaalde waardevermeerderingen bij actuele waarde geldt de herwaarderingsreserve van art. 2:390 BW.

Een wettelijke reserve is een afzonderlijk deel van het eigen vermogen dat op basis van de wet niet vrij kan worden uitgekeerd. Bij geactiveerde ontwikkelingskosten geldt art. 2:365 lid 2 BW: tegenover het niet afgeschreven geactiveerde bedrag wordt een reserve aangehouden. Bij een herwaardering speelt de herwaarderingsreserve volgens art. 2:390 BW. Deze redenen zijn verschillend, ook al verschijnen beide onder eigen vermogen. Controleer daarom per post de eigen grondslag, het bedrag en de ontwikkeling in het jaar. Een algemene noemer 'wettelijke reserves' zonder uitsplitsing kan belangrijke informatie verbergen.

Hoe verandert een reserve de uitkeerbare ruimte?

Deze reserves zijn niet uitkeerbaar. Wordt de reserve vergeten, dan lijkt het uitkeerbare vermogen groter dan het is — en dat is precies waar een dividenduitkering fout gaat.

Neem een BV met € 100.000 eigen vermogen. Daarin zit € 25.000 wettelijke reserve voor ontwikkelingskosten en € 15.000 statutaire reserve. De balanstest laat dan hoogstens € 60.000 ruimte vóór de uitkeringstoets en andere beperkingen. Betaalt de BV ook € 50.000 aan leveranciers in de komende weken, dan kan de daadwerkelijke dividendruimte lager zijn. Het boeken van een reserve verplaatst bedragen binnen het eigen vermogen; het maakt geen extra geld op de bank. Daarom kijkt u bij een uitkering naar zowel de juridische reserve als de liquiditeit van de vennootschap.

Hoe verwerkt u mutaties in het eigen vermogen?

In het mutatieoverzicht van het eigen vermogen worden de reserves afzonderlijk getoond, zodat zichtbaar blijft welk deel van het vermogen vastzit.

Wanneer een geactiveerd ontwikkelingsbedrag wordt afgeschreven of afgeboekt, kan de bijbehorende reserve wijzigen volgens de toepasselijke regels. Leg de opening, toevoegingen, vrijval en eindstand vast. Sluit dit overzicht aan op de balans en op de toelichting. Onderzoek bij een nieuwe waardering of een herwaarderingsreserve nodig is in plaats van de stijging direct als vrije winst te behandelen. Bij een groep of een deelneming kunnen aanvullende wettelijke reserves relevant zijn. Laat de jaarrekening dus niet uitsluitend door één standaardinstelling bepalen welke winst uitkeerbaar is.

Voorbeeld van een mutatieoverzicht

Een BV begint het jaar met € 18.000 reserve voor geactiveerde ontwikkelingskosten. Zij activeert € 7.000 aan nieuwe kosten en schrijft € 5.000 af op de bestaande activa. De reserve kan dan, afhankelijk van de precieze verwerking, eindigen op € 20.000. Toon de beginstand, toevoeging, vermindering en eindstand en sluit die aan op de balanspost voor ontwikkelingskosten. Een losse eindwaarde zonder onderliggende berekening maakt niet duidelijk of de reserve nog het vereiste bedrag dekt. Controleer daarom of een afgeboekt project ook tot een juiste aanpassing van de reserve leidt.

Bij herwaardering is de grondslag anders. Een pand dat op actuele waarde wordt gewaardeerd kan een herwaarderingsreserve opleveren volgens art. 2:390 BW; de waarde en reserve vragen eigen toelichting. Meng deze mutatie niet met een gewone winstbestemming. Voor dividend beoordeelt u daarnaast de vrije ruimte boven alle wettelijke en statutaire reserves en de uitkeringstoets van art. 2:216 BW. Als de reserve wordt vrijgemaakt, ontstaat niet automatisch een even groot banksaldo. Het overzicht van eigen vermogen helpt aandeelhouders daarom begrijpen welk deel boekhoudkundig vastzit en welk deel na verdere toetsing mogelijk uitkeerbaar is.

Bronnen

• Ondernemersplein: voorwaarden dividenduitkering
• KvK: onderdelen van de jaarrekening

Lees ook