Artikel 2:378 BW: het mutatieoverzicht van het eigen vermogen

Het korte antwoord

Artikel 2:378 BW verplicht tot een overzicht van het verloop van het eigen vermogen: per post de beginstand, de toevoegingen en verminderingen naar hun aard en de eindstand. Daarbij komen gegevens over aandelensoorten, eigen aandelen en stortingen. Een kleine rechtspersoon geeft het overzicht alleen voor de herwaarderingsreserve (art. 2:396 lid 5 BW); voor een micro vervalt het artikel.

Bijgewerkt op 27 oktober 2026

Kerngegevens

Lid 1: het overzicht zelf

1. Het verloop van het eigen vermogen gedurende het boekjaar wordt weergegeven in een overzicht. Daaruit blijken:

a. het bedrag van elke post aan het begin van het boekjaar;

b. de toevoegingen en de verminderingen van elke post over het boekjaar, gesplitst naar hun aard;

c. het bedrag van elke post aan het einde van het boekjaar.

Wat betekent dit. De posten zijn die van artikel 2:373: geplaatst kapitaal, agio, herwaarderingsreserve, andere wettelijke reserves, statutaire reserves, overige reserves en onverdeeld resultaat. Voor elk van die posten laat u zien waar hij begon, wat er in het jaar bij kwam en af ging, en waar hij eindigde. "Naar hun aard" betekent dat u mutaties niet saldeert: een dividenduitkering en de winst van dit jaar zijn twee regels, ook als ze elkaar bijna opheffen. De gangbare vorm is een tabel met de posten als kolommen en de mutaties als regels.

Het overzicht hoort in de toelichting, niet op de balans zelf, en de eindstanden sluiten aan op de balans. RJ 240.601 vraagt het overzicht ook over het vorige boekjaar te geven.

Lid 2: aandelensoorten en eigen aandelen

2. In het overzicht wordt de post gestort en opgevraagd kapitaal uitgesplitst naar de soorten aandelen. Afzonderlijk worden vermeld de eindstand en de gegevens over het verloop van de aandelen in het kapitaal van de rechtspersoon en van de certificaten daarvan, die deze zelf of een dochtermaatschappij voor eigen rekening houdt of doet houden. Vermeld wordt op welke post van het eigen vermogen de verkrijgingsprijs of boekwaarde daarvan in mindering is gebracht.

Wat betekent dit. Heeft de BV gewone en preferente aandelen, dan staan beide soorten apart in het overzicht. Koopt de BV eigen aandelen in, of houdt een dochter aandelen in haar moeder, dan vermeldt u het aantal aan het einde van het jaar, wat er in het jaar is gekocht en verkocht en ten laste van welke reserve de koopprijs is gebracht. Eigen aandelen staan nooit als bezit op de balans (art. 2:385 lid 5 BW); zie artikel 2:385.

Lid 3 en 4: stortingen en extra gegevens voor de NV

3. Opgegeven wordt op welke wijze stortingen op aandelen zijn verricht die in het boekjaar opeisbaar werden of vrijwillig zijn verricht, met de zakelijke inhoud van de in het boekjaar verrichte rechtshandelingen, waarop een der artikelen 94, 94c of 204 van toepassing is. Een naamloze vennootschap vermeldt iedere verwerving en vervreemding voor haar rekening van eigen aandelen en certificaten daarvan; daarbij worden medegedeeld de redenen van verwerving, het aantal, het nominale bedrag en de overeengekomen prijs van de bij elke handeling betrokken aandelen en certificaten en het gedeelte van het kapitaal dat zij vertegenwoordigen.

4. Een naamloze vennootschap vermeldt de gegevens omtrent het aantal, de soort en het nominale bedrag van de eigen aandelen of de certificaten daarvan:

a. die zij of een ander voor haar rekening op de balansdatum in pand heeft;

b. die zij of een dochtermaatschappij op de balansdatum houdt op grond van verkrijging met toepassing van artikel 98 lid 5.

Wat betekent dit. De eerste zin van lid 3 geldt voor de BV en de NV. Werd er in het jaar op aandelen gestort, dan zegt u hoe: in geld of in natura. Bracht een aandeelhouder bijvoorbeeld zijn eenmanszaak in tegen uitgifte van aandelen, dan beschrijft u wat er is ingebracht; dat is een rechtshandeling als bedoeld in art. 2:204 BW (BV) of art. 2:94 BW (NV). Voor de NV komen ook de afspraken van art. 2:94c BW erbij: aankopen van goederen van een oprichter in de eerste twee jaar.

De tweede zin van lid 3 en heel lid 4 gelden alleen voor de NV: elke inkoop of verkoop van eigen aandelen met reden, aantal, nominaal bedrag, prijs en het deel van het kapitaal, en de eigen aandelen die in pand zijn gegeven of voor een werknemersregeling worden gehouden (art. 2:98 lid 5 BW).

Wat elke grootteklasse moet geven

Wat de wet een kleine rechtspersoon niet oplegt, mag zij vrijwillig geven. Veel kleine BV's nemen het volledige overzicht toch op, omdat het de uitkeringstoets en het herstel van een fout in het eigen vermogen leesbaar maakt; de RJk noemt die praktijk ook (RJk A3.106). In de openbaar gemaakte toelichting van een kleine rechtspersoon blijft het herwaarderingsoverzicht staan, omdat het tot de verplichte toelichting behoort.

Waar de RJ het artikel uitwerkt

RJ 240 Eigen vermogen herhaalt de eisen van dit artikel en voegt er enkele aan toe: vergelijkende cijfers in het overzicht (RJ 240.601), bij niet volgestort kapitaal bij voorkeur ook het geplaatste kapitaal per soort aandelen (RJ 240.603), en voor een grote rechtspersoon het deel van kapitaal of agio dat de fiscus niet als gestort erkent (RJ 240.611). Het cumulatieve effect van een stelselwijziging of foutherstel krijgt in het overzicht een eigen regel; de bijlage bij RJk A3 laat zien hoe. Voor kleine rechtspersonen werkt RJk B8 het eigen vermogen uit, binnen de vrijstelling van art. 2:396 lid 5. Een overzicht van het totaalresultaat (RJ 265) is iets anders: dat laat zien welke vermogensmutaties geen transacties met aandeelhouders zijn.

Aan artikel 2:378 is sinds november 2015 niets veranderd; de boekjaren 2025, 2026 en 2027 kennen dus dezelfde verplichting. RJ 240 is herzien; de editie die geldt voor boekjaren vanaf 1 januari 2027 vervangt de versie uit 2025. Kijk bij een overgang dus naar de editie die bij het boekjaar hoort.

Casus: een middelgrote groothandel met inkoop en herwaardering

Groothandel Rivierduin BV (fictief, middelgroot) heeft 90.000 gewone en 10.000 preferente aandelen van € 1. In 2026 gebeurt dit: de winst over 2025 (€ 600.000) wordt verdeeld in € 200.000 dividend en € 400.000 naar de overige reserves; de BV koopt 5.000 eigen gewone aandelen in voor € 120.000; het bedrijfspand, gewaardeerd tegen actuele waarde, stijgt € 100.000 in waarde, waarop een latente belasting van € 25.800 drukt; de wettelijke reserve deelnemingen stijgt met € 30.000; de winst over 2026 is € 700.000.

Controle: − 200.000 − 120.000 + 74.200 + 700.000 = + 454.200, en 3.330.000 + 454.200 = 3.784.200. Op grond van lid 2 vermeldt Rivierduin daarnaast dat zij op 31 december 2026 5.000 eigen gewone aandelen houdt (nominaal € 5.000), alle in 2026 verkregen, en dat de koopprijs van € 120.000 ten laste van de overige reserves is gebracht. Was Rivierduin een kleine BV, dan bleef van de tabel alleen de regel van de herwaarderingsreserve over (€ 250.000, + € 74.200, € 324.200), naast de opgave van het ingehouden deel van het resultaat die art. 2:396 lid 3 BW vraagt.

Fouten in het mutatieoverzicht

• Eindstanden die niet aansluiten op de balans, meestal door een dividend dat wel van de reserves is afgeboekt maar niet als schuld is opgenomen.
• Mutaties salderen tot één regel "overige mutaties", terwijl de wet een splitsing naar aard vraagt.
• De herwaarderingsreserve bij een kleine BV weglaten omdat "klein geen overzicht hoeft"; juist die reserve blijft verplicht.
• Inkoop van eigen aandelen activeren in plaats van haar ten laste van een reserve te brengen.
• Een inbreng in natura bij een kapitaalstorting niet beschrijven, terwijl lid 3 de zakelijke inhoud vraagt.

Zo werkt het bij Jaarrekening.io

In het werkblad eigen vermogen legt u per post de beginstand, de afzonderlijke mutaties en de eindstand vast, met vergelijkende cijfers. Een verschil wordt niet stil als overige mutatie weggeboekt. Voor middelgroot en groot is het overzicht een verplicht onderdeel van de toelichting; bij een kleine rechtspersoon met een herwaarderingsreserve vraagt de app het verloop van die reserve. Over dividend en resultaatverdeling beslist het bestuur. De eerste jaarrekening in uw account is gratis, voor elke grootteklasse.

Bronnen

• Art. 2:378 BW: verloop van het eigen vermogen (wetten.overheid.nl)
• Art. 2:373 BW: posten van het eigen vermogen (wetten.overheid.nl)
• Art. 2:363 BW: geen weglating van 378, 382 en 383 (wetten.overheid.nl)
• Art. 2:396 BW: vrijstelling kleine rechtspersonen (wetten.overheid.nl)
• Art. 2:395a BW: micro-vrijstellingen (wetten.overheid.nl)
• Art. 2:204 BW: inbreng en bijzondere rechtshandelingen bij de BV (wetten.overheid.nl)
• RJ-bundel voor middelgrote en grote rechtspersonen (rjnet.nl)
• RJk-bundel voor micro- en kleine rechtspersonen (rjnet.nl)

Lees ook