Artikel 2:382 en 2:382a BW: personeel en honoraria van de accountant
Artikel 2:382 BW vraagt het gemiddelde aantal werknemers; artikel 2:382a BW de honoraria van de externe accountant, verdeeld over vier soorten werk.
Het korte antwoord
Artikel 2:382 BW verplicht tot vermelding van het gemiddelde aantal werknemers, ingedeeld naar de inrichting van het bedrijf, met het aantal dat buiten Nederland werkt; bij een functionele winst-en-verliesrekening ook de lonen en sociale lasten. Klein noemt alleen het gemiddelde aantal. Artikel 2:382a vraagt de honoraria van de externe accountant in vier categorieën; dat geldt alleen voor groot.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| 2:382 | Klein (alleen het gemiddelde aantal, art. 2:396 lid 5 BW), middelgroot en groot; niet voor micro (art. 2:395a lid 6 BW) |
| 2:382a | Alleen groot: niet voor klein (art. 2:396 lid 5 BW) en middelgroot (art. 2:397 lid 4 BW) |
| Geen weglating | De vermelding van 2:382 mag niet wegblijven wegens geringe betekenis (art. 2:363 lid 3 BW) |
| Groepsvrijstelling 2:382a | Lid 3: niet nodig als de honoraria in de geconsolideerde jaarrekening van de moeder staan |
| Uitwerking | RJ 271 en RJk B14 (loonkosten), RJ 390.3 (honoraria) |
Artikel 2:382: het gemiddelde aantal werknemers
Medegedeeld wordt het gemiddelde aantal gedurende het boekjaar bij de rechtspersoon werkzame werknemers, ingedeeld op een wijze die is afgestemd op de inrichting van het bedrijf. De vennootschap doet daarbij opgave van het aantal werknemers dat buiten Nederland werkzaam is. Heeft artikel 377 lid 3 geen toepassing in de winst- en verliesrekening gevonden, dan worden de aldaar onder e en f verlangde gegevens vermeld.
Wat betekent dit. U noemt hoeveel werknemers de rechtspersoon gemiddeld over het jaar had, verdeeld op een manier die bij het bedrijf past: naar afdeling, vestiging of activiteit. Een BV of NV noemt daarnaast hoeveel van hen buiten Nederland werken. De wet zegt niet hoe u het gemiddelde berekent. Voor de groottecriteria beveelt de RJ aan te rekenen in mensjaren van werknemers met een arbeidsovereenkomst (RJ 315.103); dezelfde maatstaf hier gebruiken houdt de jaarrekening consistent. Of een directeur-grootaandeelhouder meetelt, hangt af van de vraag of hij een arbeidsovereenkomst met de BV heeft; bij een meerderheidsaandeelhouder is dat niet vanzelfsprekend, omdat de gezagsverhouding vaak ontbreekt. Een bestuurder die via zijn eigen holding factureert, telt niet mee.
De derde zin hangt samen met artikel 2:377: wie de winst-en-verliesrekening functioneel indeelt, geeft de lonen en de sociale lasten, met de pensioenlasten apart, in de toelichting. Heeft de rechtspersoon geen personeel, dan zegt u dat: ook "nul werknemers" is een vermelding die volgens art. 2:363 lid 3 BW niet mag ontbreken.
Artikel 2:382a: de honoraria van de accountant
1. Opgegeven worden de in het boekjaar ten laste van de rechtspersoon gebrachte totale honoraria voor het onderzoek van de jaarrekening, totale honoraria voor andere controleopdrachten, totale honoraria voor adviesdiensten op fiscaal terrein en totale honoraria voor andere niet-controlediensten, uitgevoerd door de externe accountant en de accountantsorganisatie, genoemd in artikel 1, eerste lid, onder a en e, van de Wet toezicht accountantsorganisaties.
2. Indien de rechtspersoon dochtermaatschappijen heeft of de financiële gegevens van andere maatschappijen consolideert, worden de honoraria die in het boekjaar te hunnen laste zijn gebracht, in de opgave begrepen.
3. De honoraria hoeven niet opgegeven te worden door een rechtspersoon waarvan de financiële gegevens zijn geconsolideerd in een geconsolideerde jaarrekening waarop krachtens het toepasselijke recht de verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen of richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen, tot wijziging van richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad (PbEU 2013, L 182) van toepassing is, mits de in lid 1 bedoelde honoraria in de toelichting van die geconsolideerde jaarrekening worden vermeld.
Wat betekent dit. De lezer moet kunnen zien hoeveel de controlerend accountant naast de controle verdient, omdat dat iets zegt over de onafhankelijkheid. U geeft vier totalen: de controle van de jaarrekening, andere controleopdrachten (zoals een verklaring bij een subsidieverantwoording), fiscaal advies en overige diensten. Het gaat om het kantoor van de externe accountant, niet om elk accountantskantoor waar u zaken mee doet. Maatstaf is wat in het boekjaar ten laste van het resultaat is gebracht, niet wat is betaald: meerwerk over de controle van vorig jaar dat dit jaar wordt gefactureerd, hoort in dit jaar.
Lid 2 telt de honoraria van dochters en geconsolideerde maatschappijen mee. Lid 3 ontheft een dochter wier cijfers zijn opgenomen in een geconsolideerde jaarrekening onder IFRS of de Europese jaarrekeningrichtlijn, als die jaarrekening de honoraria vermeldt. RJ 390.301 laat de honoraria voor de assurance op de duurzaamheidsrapportering apart vermelden of opnemen onder andere controleopdrachten, en beveelt sterk aan ook de honoraria van het netwerk van het accountantskantoor te geven. RJ 390.304 bevestigt de vrijstelling voor middelgroot en klein.
Werknemers en honoraria per klasse
| Klasse | 2:382 werknemers | 2:382a honoraria |
|---|---|---|
| Micro (balanstotaal ≤ € 450.000, netto-omzet ≤ € 900.000, < 10 werknemers) | Niet verplicht (art. 2:395a lid 6 BW) | Nee |
| Klein (balanstotaal ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers) | Alleen het gemiddelde aantal werknemers (art. 2:396 lid 5 BW) | Nee (art. 2:396 lid 5 BW) |
| Middelgroot (balanstotaal ≤ € 25 mln, netto-omzet ≤ € 50 mln, < 250 werknemers) | Volledig: indeling, aantal buiten Nederland, loonkosten bij functionele indeling | Nee (art. 2:397 lid 4 BW) |
| Groot (balanstotaal > € 25 mln, netto-omzet > € 50 mln, ≥ 250 werknemers) | Volledig | Ja, tenzij lid 3 geldt |
Bij klein valt iets op. De wet beperkt de opgave tot het gemiddelde aantal, ook bij een functionele winst-en-verliesrekening. RJk B14.103 vraagt de lonen en sociale lasten, met de pensioenlasten apart, toch in de winst-en-verliesrekening of de toelichting. Een kleine rechtspersoon die de RJk volgt en functioneel indeelt, geeft die bedragen dus wel. Bij een categoriale indeling staan ze al als aparte regels in de winst-en-verliesrekening.
Artikel 2:382 en 2:382a zijn in de boekjaren 2025 tot en met 2027 niet gewijzigd. RJ 390 is aangepast met ingang van boekjaar 2026; de huidige tekst geeft de assurance op de duurzaamheidsrapportering een plaats in de opgave (RJ 390.301). Zie RJ 271 personeelsbeloningen en RJ 300 tot en met 390 over de toelichting.
Casus: een grote logistieke dienstverlener
Havenlogistiek Westpoort BV (fictief, groot) had in 2026 gemiddeld 312 werknemers in mensjaren: 240 in de operatie, 45 in verkoop en klantenservice en 27 in staf en administratie. Van hen werken er 38 op de vestiging in Antwerpen. De BV deelt de winst-en-verliesrekening functioneel in; de lonen waren € 14,6 miljoen en de sociale lasten € 3,9 miljoen, waarvan € 1,4 miljoen pensioenlasten.
Het kantoor van de externe accountant bracht in 2026 ten laste van de BV en haar dochters:
| Categorie (2:382a lid 1) | 2026 | Toelichting |
|---|---|---|
| Onderzoek van de jaarrekening | € 185.000 | Inclusief € 12.000 meerwerk op de controle 2025, gefactureerd in 2026 |
| Andere controleopdrachten | € 22.000 | Verklaring bij een subsidieverantwoording |
| Adviesdiensten op fiscaal terrein | € 0 | Fiscaal advies komt van een ander kantoor; dat telt niet mee |
| Andere niet-controlediensten | € 8.000 | Workshop over interne beheersing |
| Totaal | € 215.000 |
Controle: 240 + 45 + 27 = 312 werknemers, en 185.000 + 22.000 + 0 + 8.000 = 215.000. Haar Belgische dochter, een wezenlijk deel van de groep, wordt door een ander kantoor gecontroleerd; RJ 390.302 beveelt aan dat te melden en die honoraria op vergelijkbare wijze toe te lichten. Was Westpoort een dochter van een Duitse moeder die de honoraria in haar geconsolideerde jaarrekening onder de jaarrekeningrichtlijn vermeldt, dan kon zij de opgave op grond van lid 3 weglaten. Een kleine BV met gemiddeld 7,4 werknemers vermeldt alleen dat getal: geen indeling, geen aantal in het buitenland en geen honoraria.
Veelgemaakte fouten
- Het aantal werknemers op de balansdatum noemen in plaats van het gemiddelde over het jaar.
- Uitzendkrachten en ingehuurde zzp'ers meetellen; zij hebben geen arbeidsovereenkomst met de rechtspersoon.
- De vermelding weglaten bij een holding zonder personeel, in plaats van nul werknemers te melden.
- De honoraria op kasbasis opgeven, of de rekening van een ander advieskantoor meetellen.
- De honoraria van een dochter die door hetzelfde kantoor wordt gecontroleerd buiten de opgave laten (art. 2:382a lid 2 BW).
Zo werkt het bij Jaarrekening.io
De toelichting vraagt het gemiddelde aantal werknemers bij klein, middelgroot en groot, en bij een functionele indeling de lonen en sociale lasten. De opgave van accountantshonoraria verschijnt alleen bij een grote rechtspersoon. De eerste jaarrekening in uw account is gratis, voor elke grootteklasse.
Bronnen
- Art. 2:382 BW: gemiddeld aantal werknemers (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:382a BW: accountantshonoraria (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:363 BW: geen weglating van 378, 382 en 383 (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:396 BW: vrijstellingen voor kleine rechtspersonen (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:397 BW: vrijstellingen voor middelgrote rechtspersonen (wetten.overheid.nl)
- RJ-bundel voor middelgrote en grote rechtspersonen (rjnet.nl)
- RJk-bundel voor micro- en kleine rechtspersonen (rjnet.nl)
Veelgestelde vragen
Moet een holding zonder personeel het aantal werknemers vermelden?
Ja, als zij klein, middelgroot of groot is. Artikel 2:382 BW vraagt het gemiddelde aantal werknemers en artikel 2:363 lid 3 BW verbiedt deze vermelding weg te laten omdat ze van geringe betekenis is. De holding vermeldt dan dat er gemiddeld geen werknemers in dienst waren. Een microrechtspersoon is van artikel 2:382 vrijgesteld.
Telt de directeur-grootaandeelhouder mee als werknemer?
Alleen als hij een arbeidsovereenkomst met de BV heeft. Bij een meerderheidsaandeelhouder ontbreekt de gezagsverhouding vaak, en daarmee de arbeidsovereenkomst. Factureert hij als bestuurder via zijn eigen holding, dan is hij geen werknemer van de BV. Voor het gemiddelde beveelt de RJ voor de groottecriteria mensjaren aan van werknemers met een arbeidsovereenkomst (RJ 315.103).
Moet een middelgrote BV de honoraria van haar accountant vermelden?
Nee. Artikel 2:397 lid 4 BW verklaart artikel 2:382a niet van toepassing op middelgrote rechtspersonen; voor kleine geldt hetzelfde op grond van artikel 2:396 lid 5 BW. Alleen een grote rechtspersoon geeft de opgave, tenzij de honoraria in de geconsolideerde jaarrekening van haar moeder staan (art. 2:382a lid 3 BW).
Welke vier categorieën accountantshonoraria vraagt artikel 2:382a BW?
Vier totalen: de controle van de jaarrekening, overige controleopdrachten zoals een subsidieverklaring, fiscaal advies, en alle andere diensten. Het gaat telkens om wat de externe accountant en zijn accountantsorganisatie in het boekjaar ten laste van de rechtspersoon brachten, inclusief wat ten laste van dochters en geconsolideerde maatschappijen kwam (art. 2:382a lid 1 en 2 BW).
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten