RJ 640 en RJk C1: organisaties zonder winststreven

Het korte antwoord

RJ 640 is de richtlijn voor stichtingen en verenigingen met een maatschappelijk doel; kleine organisaties volgen RJk C1. Titel 9 geldt voor hen formeel niet, de wet vraagt alleen een balans en staat van baten en lasten (art. 2:10 BW). De RJ beveelt de hoofdstukken sterk aan: baten per soort, vrij en vastgelegd vermogen, begroting en een bestuursverslag.

Bijgewerkt op 27 oktober 2026

Kerngegevens

Voor wie RJ 640 en RJk C1 bedoeld zijn

Een organisatie zonder winststreven heeft een maatschappelijk hoofddoel, zoals cultuur, religie, wetenschap of zorg voor anderen, en mag daarbij producten of diensten leveren (RJ 640.101). Denk aan een muziekschool, een natuurvereniging of een museumstichting.

2. Onverminderd het bepaalde in de volgende titels is het bestuur verplicht jaarlijks binnen zes maanden na afloop van het boekjaar de balans en de staat van baten en lasten van de rechtspersoon te maken en op papier te stellen.

Meer eist de wet niet. Volgens RJ 640.102 verdient het "sterke aanbeveling" de bepalingen toch te volgen, samen met de andere hoofdstukken van de RJ; de bijzondere regels van 640 gaan voor. Titel 9 werkt zo indirect door, zonder de afdelingen over controle, deponering, rechtspersonen van onderscheiden aard, banken en verzekeraars. Wettelijke reserves hoeven niet; wel een aparte reserve voor waardestijgingen die nog niet door de staat van baten en lasten gingen.

Valt de organisatie onder Titel 9, omdat haar onderneming de omzetgrens haalt, dan gelden de wet en RJ 630, en blijft RJ 640 sterk aanbevolen waar het past (RJ 640.103). Specifieke wet- of subsidieregels gaan altijd voor; wat RJ 640 extra vraagt, komt dan in de toelichting (RJ 640.104).

RJ 640 of RJk C1: de grens

Een organisatie is klein als zij op twee opeenvolgende balansdata aan twee van drie criteria voldoet: activa tegen kostprijs tot € 7,5 mln, baten tot € 15 mln en minder dan < 50 werknemers (RJk C1.102). Het zijn de bedragen van een kleine rechtspersoon, met één verschil: waar Titel 9 naar netto-omzet kijkt, telt hier het totaal van de baten, dus ook giften en subsidies. Wie klein is, volgt RJk C1; de rest volgt RJ 640. Een micro-klasse voor organisaties zonder winststreven bestaat niet.

Baten verwerken

Een geërfd huis mag op de laatst bekende WOZ-waarde, een vruchtgebruik op de fiscale waarde. Is een bate aan een doel gebonden en eind van het jaar niet op, dan gaat het restant via de resultaatbestemming naar een bestemmingsfonds; een latere besteding is eerst een last en daarna een onttrekking (RJ 640.212 en 640.213).

Geeft de organisatie zelf subsidies of giften, dan is de toezegging een schuld en een last zodra het bevoegde orgaan heeft besloten en dat schriftelijk heeft laten weten, ook bij betaling over meer jaren (RJ 640.202).

Presentatie, toelichting en bestuursverslag

• Stukken. Balans en staat van baten en lasten met vergelijkende cijfers, toelichting en bestuursverslag (RJ 640.301).
• Begroting. Naast de werkelijke cijfers, met een analyse van de verschillen, tenzij de begroting geen stuurinstrument is (RJ 640.305 en 640.402).
• Indeling. Categoriaal of functioneel (RJ 640.308); categoriaal scheidt u onder meer opbrengsten uit levering, subsidies, sponsoring, giften en financiële baten, en aan de lastenkant personeel, afschrijving en verstrekte subsidies.
• Vermogen. Vrij besteedbaar en vastgelegd apart, met een mutatieoverzicht per post (RJ 640.311 en 640.317). Fondsen en reserves zijn geen voorzieningen.
• Toelichting. Subsidies per hoofdgroep van verstrekkers, incidenteel of structureel, met voorwaarden en open afrekeningen; de kostentoerekening; bezoldiging van bestuur en toezicht en waar nodig de WNT-gegevens (RJ 640.409-640.413).
• Bestuursverslag. Doel, beleid en resultaten in woorden, samenstelling van bestuur en directie, vrijwilligers, beleid voor het vrije vermogen en beleggingen, en de begroting voor het volgende jaar (RJ 640.512-640.519).

Een kasstroomoverzicht raadt RJ 640 sterk aan; RJk C1 beveelt het aan. Openbaar maken hoeft buiten Titel 9 meestal niet. Een ANBI heeft wel haar eigen publicatieplicht; zie jaarrekening stichting en ANBI.

Groepen en de stichting administratiekantoor

Stichtingen hebben geen aandeelhouders, maar wel groepen. Bepaalt een organisatie via statuten of afspraken het beleid van een andere stichting en draagt zij de voordelen en risico's ervan, dan consolideert zij (RJ 640.501-640.505): samenvoegen en onderlinge posten wegstrepen. Dezelfde mensen in twee besturen maken op zich nog geen groep. Een kleine organisatie mag afzien van consolidatie als aan art. 2:407 BW is voldaan (RJk C1.401).

Een stichting administratiekantoor beheert aandelen en geeft certificaten uit, maar heeft zelden het economische belang. Aandelen en certificaten mogen daarom pro memorie op de balans en doorbetaalde dividenden zijn geen baten en lasten; de toelichting beschrijft aandelen, certificaten, voorwaarden en doorbetalingen (RJ 640.522-640.529; RJk C1.413-C1.419).

Casus: Stichting Natuurwerkplaats Veenoord

Stichting Natuurwerkplaats Veenoord (fictief) geeft natuuronderwijs aan basisscholen. Zij heeft € 280.000 aan activa, zes werknemers en veertig vrijwilligers, en baten van ruim € 400.000. Zij is dus klein en volgt RJk C1. In 2026 gebeurt het volgende:

• De provincie betaalt een structurele subsidie van € 310.000 voor het lesprogramma.
• Een vermogensfonds geeft € 90.000 voor het project Waterlab, met een begroting, een eindafrekening en terugbetaling van wat niet wordt besteed. Dat is in wezen een subsidie. In 2026 is € 60.000 besteed: de bate is € 60.000, de overige € 30.000 staat als vooruitontvangen bedrag op de balans.
• Een bedrijf schenkt € 20.000 voor een boomgaard, zonder terugbetalingsplicht. Besteed is € 8.000. De hele gift is bate; de € 12.000 die over is, gaat naar een bestemmingsfonds.
• In november meldt een notaris een nalatenschap; de executeur schat haar op € 45.000. De akte van verdeling volgt in februari 2027.

Welke kolom geldt, hangt af van de methode die de stichting kiest en elk jaar volhoudt; de toelichting noemt haar, en bij de akte-methode ook de nalatenschap die na balansdatum binnenkomt. De veertig vrijwilligers komen niet in de cijfers, wel in het bestuursverslag. De bezoldiging van bestuurders is voor Veenoord een aanbevolen vermelding (C1.315); onder RJ 640 is zij verplicht (640.413).

Welke versie bij welk boekjaar

• Boekjaar 2025: de in 2024 herziene regels over baten, subsidies van niet-overheden en reikwijdte (RJ-Uitingen 2024-9 en 2024-19).
• Boekjaar 2026: RJ 640 aangepast 2025; de kern van baten, vermogen en verslag blijft gelijk.
• Boekjaar 2027: de bijzondere bepalingen van RJ 640 en RJk C1 gaan uitdrukkelijk voor op de andere hoofdstukken (RJ-Uiting 2026-5A en 5B). RJk C1.303b beveelt nu aan te vermelden dat de Richtlijnen integraal zijn toegepast; in RJ 640.401 is die vermelding een stellige uitspraak.

Veelgemaakte fouten

• Een subsidie met terugbetalingsplicht volledig als bate nemen in het jaar van ontvangst.
• Een nalatenschap het ene jaar bij melding en het andere jaar bij de akte verwerken.
• Een besteding uit een bestemmingsfonds buiten de staat van baten en lasten om van het fonds afboeken.
• Een driejarige toezegging aan een andere stichting per jaar als last nemen in plaats van ineens.

Zo werkt het bij Jaarrekening.io

Voor de gewone stichting of vereniging buiten Titel 9 maakt Jaarrekening.io nog geen jaarrekening volgens RJ 640 of RJk C1; haar boekhouding kunt u wel in de app voeren. Valt zij onder art. 2:360 lid 3 BW, dan volgt zij de jaarrekeningroute en kiest u daar of u RJ 640 toepast. Bij ja vraagt de app naar nalatenschappen, baten in natura, toegezegde subsidies, kostentoerekening, begroting en geoormerkte baten, en waarschuwt zij als een besteding rechtstreeks van een fonds wordt afgeboekt.

Bronnen

• Art. 2:10 BW: administratie, balans en staat van baten en lasten (wetten.overheid.nl)
• Art. 2:48 BW: verantwoording in de vereniging
• RJ-Uiting 2024-9: reikwijdte voor organisaties zonder winststreven en fondsenwervende organisaties
• RJ-Uiting 2024-19: definitief gewijzigde alinea's RJ 640, RJ 650, RJk C1 en C2
• RJ-Uiting 2026-5A: aanpassingen RJ-bundel, waaronder de voorrang van RJ 640 en 650
• Belastingdienst: financiële verantwoording van een ANBI publiceren

Lees ook