RJ 122 vreemde valuta: functionele valuta, omrekening en koersverschillen
Een inkoop in dollars, een klant die in ponden betaalt of een dochter in het buitenland: zo zet u bedragen in vreemde valuta om naar euro's en waar het koersverschil heen gaat.
Het korte antwoord
RJ 122 regelt hoe u transacties in vreemde valuta en buitenlandse deelnemingen in euro's verwerkt. Een transactie boekt u tegen de koers van de transactiedatum. Op balansdatum rekent u geldposten om tegen de slotkoers; het koersverschil gaat naar de winst-en-verliesrekening. Een buitenlandse deelneming rekent u om via een reserve omrekeningsverschillen. Micro en klein volgen RJk A2.4.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Wettelijke basis | art. 2:384 lid 5 BW (grondslagen toelichten), art. 2:362 lid 7 BW (vreemde geldeenheid), art. 2:389 lid 8 BW (reserve omrekeningsverschillen) |
| Versie | RJ 122 (versie 2024) geldt sinds boekjaar 2025, ongewijzigd in 2026 en 2027 |
| Micro en klein | RJk A2.4 voor transacties; voor buitenlandse bedrijfsuitoefening en een afwijkende presentatievaluta verwijst die naar RJ 122 |
| Geldposten | Slotkoers op balansdatum, koersverschil in het resultaat |
| Niet-geldposten tegen kostprijs | Historische koers; geen herberekening |
Wat de wet vraagt
De grondslagen van de waardering van de activa en de passiva en de bepaling van het resultaat worden met betrekking tot elk der posten uiteengezet. De grondslagen voor de omrekening van in vreemde valuta luidende bedragen worden uiteengezet; tevens wordt vermeld op welke wijze koersverschillen zijn verwerkt.
De wet zegt dus niet hoe u omrekent, maar wel dat u het uitlegt. RJ 122 en, voor micro en klein, RJk A2.4 vullen de methode in. RJ 122 regelt ook wat u doet als een valuta niet in te wisselen is: dan schat u de koers die op dat moment zou gelden (RJ 122.114).
Functionele valuta, presentatievaluta en lokale valuta
De functionele valuta is de munt van de economische omgeving waarin de rechtspersoon werkt (RJ 122.105 tot en met 122.110; RJk A2.403). Doorslaggevend is in welke valuta de verkoopprijzen en de kosten van personeel en materiaal vooral luiden. Daarna kijkt u in welke valuta de rechtspersoon financiering aantrekt en geld aanhoudt. Voor bijna elke Nederlandse BV is dat de euro.
De lokale valuta is die van het land van de statutaire zetel, voor een Nederlandse BV dus de euro. De presentatievaluta is de munt waarin de jaarrekening verschijnt. Een andere munt dan de euro mag als de werkzaamheden of de internationale groep dat rechtvaardigen (art. 2:362 lid 7 BW); zie ook jaarrekening in dollars. De functionele valuta verandert alleen als de onderliggende werkelijkheid verandert, en dan vooruit, vanaf de datum van de wijziging (RJ 122.214 tot en met 122.216).
Transacties in vreemde valuta
| Moment | Wat u doet | Bron |
|---|---|---|
| Transactiedatum | Omrekenen tegen de koers van die dag; bij stabiele koersen mag een week- of maandgemiddelde | RJ 122.201 en 122.202; RJk A2.405 |
| Balansdatum, geldposten | Bank, vorderingen, schulden en in geld af te wikkelen voorzieningen omrekenen tegen de slotkoers | RJ 122.203; RJk A2.406 |
| Balansdatum, niet-geldposten tegen kostprijs | Voorraden, machines, vooruitbetalingen en goodwill houden de koers van de transactiedatum | RJ 122.203; RJk A2.406 |
| Balansdatum, niet-geldposten tegen actuele waarde | Omrekenen tegen de koers op de datum van de waardering | RJ 122.203; RJk A2.406 |
| Koersverschil op geldposten | In de winst-en-verliesrekening van het jaar waarin het ontstaat | RJ 122.207; RJk A2.407 |
| Koersverschil op niet-geldposten tegen actuele waarde | Mee met de waardeverandering: via het eigen vermogen als die daar loopt | RJ 122.209; RJk A2.407 |
Buitenlandse deelnemingen en vestigingen
Heeft de rechtspersoon een dochter, deelneming of filiaal met een andere functionele valuta, dan rekent u de cijfers om voordat u ze opneemt in de consolidatie of de nettovermogenswaarde (RJ 122.302 en 122.307):
- activa en passiva tegen de slotkoers op elke balansdatum;
- baten en lasten tegen de koersen van de transactiedata, of een gemiddelde als de koers niet sterk schommelt;
- het verschil gaat naar de reserve omrekeningsverschillen, een wettelijke reserve die niet uitkeerbaar is en negatief mag worden (art. 2:389 lid 8 BW; art. 2:373 lid 4 BW);
- verkoopt u de deelneming, dan gaat het opgebouwde verschil alsnog via het resultaat (RJ 122.311).
Waardevermeerderingen of waardeverminderingen van deelnemingen wegens omrekening van het daarin geïnvesteerde vermogen en het resultaat vanuit de valuta van de deelneming naar de valuta waarin de rechtspersoon zijn jaarrekening opmaakt, komen ten gunste respectievelijk ten laste van een reserve omrekeningsverschillen. Valutakoersverschillen op leningen aangegaan ter dekking van valutakoersrisico van buitenlandse deelnemingen, komen eveneens ten gunste respectievelijk ten laste van deze reserve. De reserve kan een negatief saldo hebben.
Een langlopende lening aan de buitenlandse dochter die niet op korte termijn wordt afgelost, hoort feitelijk bij de investering. Het koersverschil daarop gaat bij de moeder naar de reserve, bij de dochter naar het resultaat (RJ 122.211 tot en met 122.213). Bij hyperinflatie, ten minste 100% over drie jaar, gelden aparte regels (RJ 122.312).
Casus: een machine in dollars en een dochter in Engeland
Precisietechniek Arends BV (fictief, klein, functionele valuta euro) koopt op 15 oktober 2026 een machine in de Verenigde Staten voor $ 110.000. Koers die dag: € 1 = $ 1,10.
| Datum | Gebeurtenis | Koers € 1 = | Bedrag in euro | Koersresultaat |
|---|---|---|---|---|
| 15-10-2026 | Machine en schuld geboekt | $ 1,10 | € 100.000 | – |
| 15-11-2026 | Helft betaald: $ 55.000 | $ 1,12 | € 49.107 | winst € 893 (geboekt was € 50.000) |
| 31-12-2026 | Restschuld $ 55.000 omgerekend | $ 1,08 | € 50.926 | verlies € 926 |
Per saldo boekt Arends in 2026 € 33 koersverlies. De machine blijft op € 100.000 staan, de historische koers, en wordt daarover afgeschreven. Het koersverschil van 2027 op de restschuld hoort bij 2027.
Arends heeft ook een Engelse dochter, Arends UK Ltd, die zij tegen nettovermogenswaarde waardeert. Eigen vermogen 1 januari 2026: £ 400.000 tegen £ 0,85 per euro = € 470.588. Winst 2026: £ 50.000 tegen gemiddeld £ 0,86 = € 58.140. Eigen vermogen 31 december 2026: £ 450.000 tegen de slotkoers £ 0,83 = € 542.169.
Omrekeningsverschil: € 542.169 − € 470.588 − € 58.140 = € 13.441, positief omdat het pond sterker werd. Dat bedrag gaat rechtstreeks naar de reserve omrekeningsverschillen en niet door de winst-en-verliesrekening. Het resultaat uit de deelneming is € 58.140.
Wat elke klasse toelicht
| Klasse | Toelichting |
|---|---|
| Micro | Geen toelichting (art. 2:395a lid 6 BW); de omrekening zelf gebeurt wel volgens de RJk (M1.301). |
| Klein | De grondslagen voor omrekening en de verwerking van koersverschillen, apart voor balans en winst-en-verliesrekening, moeten erin; ook een wijziging van de presentatievaluta (RJk A2.409). De reden voor een andere presentatievaluta: kan overwegen (A2.410). |
| Middelgroot en groot | Grondslagen per soort (transacties, buitenlandse bedrijfsuitoefening, goodwill uit buitenlandse overnames), het bedrag aan koersverschillen in het resultaat, het verloop van de reserve omrekeningsverschillen en de redenen voor een afwijkende of gewijzigde valuta (RJ 122.502 tot en met 122.505). |
Veelgemaakte fouten
- Voorraden of machines in vreemde valuta elk jaar tegen de nieuwe koers herrekenen. Alleen geldposten gaan naar de slotkoers.
- Het omrekeningsverschil op een buitenlandse deelneming door de winst-en-verliesrekening boeken.
- Een vooruitbetaling aan een buitenlandse leverancier als geldpost behandelen. Zij levert goederen op, geen geld, en houdt de oude koers.
- De reserve omrekeningsverschillen uitkeren. Het is een wettelijke reserve.
Zo werkt het bij Jaarrekening.io
Heeft u posten in vreemde valuta, dan vraagt Jaarrekening.io hoe u omrekent en waar de koersverschillen zijn verwerkt, met de regels uit RJk A2.405 tot en met A2.407 als uitleg. Die antwoorden komen in de grondslagen van de toelichting. De koersen en de omrekening zelf komen uit uw boekhouding.
Bronnen
- Art. 2:384 BW: grondslagen, waaronder omrekening van vreemde valuta (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:362 BW: jaarrekening in een vreemde geldeenheid (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:389 BW: reserve omrekeningsverschillen (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:373 BW: wettelijke reserves (wetten.overheid.nl)
- Raad voor de Jaarverslaggeving: Richtlijnen (rjnet.nl)
Veelgestelde vragen
Tegen welke koers reken ik een vreemde valuta om op balansdatum?
Geldposten, zoals bankrekeningen, vorderingen en schulden in vreemde valuta, rekent u om tegen de slotkoers op balansdatum. Niet-geldposten die tegen kostprijs staan, zoals voorraden en machines, houden de koers van de transactiedatum. Niet-geldposten tegen actuele waarde rekent u om tegen de koers op de datum van de waardering (RJ 122.203, RJk A2.406).
Waar boek ik koersverschillen?
Koersverschillen op geldposten gaan naar de winst-en-verliesrekening van het jaar waarin ze ontstaan. Omrekeningsverschillen op het vermogen van een buitenlandse deelneming gaan rechtstreeks naar de reserve omrekeningsverschillen in het eigen vermogen (art. 2:389 lid 8 BW). Bij verkoop van de deelneming gaat het opgebouwde bedrag alsnog via het resultaat.
Wat is de functionele valuta?
De valuta van de economische omgeving waarin de rechtspersoon werkt. Doorslaggevend is in welke munt de verkoopprijzen en de kosten vooral luiden; daarna in welke munt de financiering en de kasmiddelen worden aangehouden (RJ 122.106 en 122.107). Voor de meeste Nederlandse BV's is dat de euro.
Is de reserve omrekeningsverschillen uitkeerbaar?
Nee. De reserve omrekeningsverschillen is een wettelijke reserve (art. 2:373 lid 4 BW) en telt niet mee als vrij uitkeerbaar vermogen. Zij kan volgens art. 2:389 lid 8 BW wel een negatief saldo hebben.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten