Artikel 2:368 BW: het mutatieoverzicht van de vaste activa
Artikel 2:368 BW vraagt bij elke post van de vaste activa een overzicht dat van de beginstand naar de eindstand loopt. Het verschilt sterk per grootteklasse wie het moet maken en wie het openbaar maakt.
Het korte antwoord
Artikel 2:368 BW vraagt per post van de vaste activa een sluitend verloopoverzicht: boekwaarde begin, investeringen en desinvesteringen, herwaarderingen, afschrijvingen en waardeverminderingen, boekwaarde eind. Daarnaast noemt u per post de cumulatieve herwaarderingen en afschrijvingen. Middelgroot en groot maken het overzicht; klein geeft alleen de som der herwaarderingen; micro niets.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Plaats | Afdeling 3, § 2 (Activa) |
| Huidige tekst sinds | 1 januari 1984 (Stb. 1983, 663); de tekst dateert van de invoering van Titel 9 |
| Boekjaren | Het overzicht vraagt in 2025, 2026 en 2027 hetzelfde |
| Uitwerking | RJ 210.501, RJ 212.702 en RJ 214.802–214.807; voor klein RJk B2.131 (som der herwaarderingen) |
Lid 1: het sluitende overzicht
1. Het verloop van elk der posten, behorende tot de vaste activa, gedurende het boekjaar wordt in een sluitend overzicht weergegeven. Daaruit blijken:
a. de boekwaarde aan het begin van het boekjaar;
b. de som van de waarden waartegen de in het boekjaar verkregen activa zijn te boek gesteld, en de som van de boekwaarden der activa waarover de rechtspersoon aan het einde van het boekjaar niet meer beschikt;
c. de herwaarderingen over het boekjaar overeenkomstig artikel 390 lid 1;
d. de afschrijvingen, de waardeverminderingen en de terugneming daarvan over het boekjaar;
e. de boekwaarde aan het einde van het boekjaar.
Wat betekent dit
Sluitend betekent: beginstand plus alle mutaties is precies de eindstand op de balans. Het overzicht staat per post, dus bij een middelgrote rechtspersoon apart voor bedrijfsgebouwen, machines, andere bedrijfsmiddelen enzovoort. Het laat zien waar het geld in vaste activa naartoe ging: wat erbij kwam, wat verkocht of afgeboekt werd en hoeveel er is afgeschreven.
De RJ vraagt meer detail dan de wet. Voor materiële vaste activa noemt RJ 212.702 onder meer de kostprijs en de cumulatieve afschrijvingen aan begin en eind, en apart verwervingen via overnames, bijzondere waardeverminderingen en terugnemingen, en koersverschillen. Bij deelnemingen moeten het aandeel in het resultaat en de ontvangen dividenden apart uit het overzicht blijken (RJ 214.804).
Lid 2: cumulatieve herwaarderingen en afschrijvingen
2. Voorts worden voor elk der posten behorende tot de vaste activa opgegeven:
a. de som der herwaarderingen die betrekking hebben op de activa welke op de balansdatum aanwezig zijn;
b. de som der afschrijvingen en waardeverminderingen op de balansdatum.
Wat betekent dit
Naast het verloop over het jaar wil de lezer weten hoe de boekwaarde is opgebouwd: hoeveel is in totaal afgeschreven op wat nu nog aanwezig is, en hoeveel herwaardering zit erin. Met die twee bedragen kan hij de oorspronkelijke kostprijs terugrekenen. Waardeert u alles tegen kostprijs, dan is de som der herwaarderingen nul en vermeldt u alleen de cumulatieve afschrijvingen.
Onderdeel a geldt voor elke klasse behalve micro. Ook een kleine rechtspersoon die een pand tegen actuele waarde waardeert, noemt dus de som der herwaarderingen (art. 2:396 lid 3 BW; RJk B2.131 onder e). Middelgroot mag in de openbaar gemaakte versie volstaan met dat ene gegeven (art. 2:397 lid 5 BW).
Casus: het verloopoverzicht van de machines
Dorstveld Kunststoffen BV (fictief, middelgroot) waardeert haar machines tegen kostprijs. Begin 2025: kostprijs € 3.200.000 en cumulatieve afschrijvingen € 1.450.000. In 2025 koopt zij een spuitgietmachine van € 480.000, verkoopt zij een oude pers (kostprijs € 300.000, al € 270.000 afgeschreven) en schrijft zij € 410.000 af. Op een tweede pers die stilstaat, boekt zij een bijzondere waardevermindering van € 60.000.
| Machines en installaties | Kostprijs | Cumulatieve afschrijvingen | Boekwaarde |
|---|---|---|---|
| Stand 1 januari 2025 | € 3.200.000 | € 1.450.000 | € 1.750.000 |
| Investeringen | + € 480.000 | – | + € 480.000 |
| Desinvestering oude pers | − € 300.000 | − € 270.000 | − € 30.000 |
| Afschrijvingen 2025 | – | + € 410.000 | − € 410.000 |
| Bijzondere waardevermindering | – | + € 60.000 | − € 60.000 |
| Stand 31 december 2025 | € 3.380.000 | € 1.650.000 | € 1.730.000 |
Controle: € 1.750.000 + € 480.000 − € 30.000 − € 410.000 − € 60.000 = € 1.730.000, en € 3.380.000 − € 1.650.000 = € 1.730.000. De boekwaarde van € 30.000 die met de oude pers verdwijnt, staat onder b; wat Dorstveld bij de verkoop ontving, komt in de winst-en-verliesrekening. De bijzondere waardevermindering licht zij ook toe (art. 2:387 lid 4 BW). De som der afschrijvingen en waardeverminderingen op de balansdatum is € 1.650.000 (lid 2 onder b); de som der herwaarderingen nul.
Als kleine rechtspersoon had Dorstveld geen verloopoverzicht hoeven maken; zij had onder meer de grondslagen, de afschrijvingsmethode en de bijzondere waardevermindering vermeld (RJk B2.131 en B2.133). Als middelgrote rechtspersoon maakt zij het overzicht in de opgemaakte jaarrekening en mag zij het bij de deponering weglaten.
Per grootteklasse
| Klasse | In de opgemaakte jaarrekening | In de openbaar gemaakte versie |
|---|---|---|
| Micro | Geen overzicht en geen opgaven (art. 2:395a lid 4 BW) | Niets |
| Klein | Alleen de som der herwaarderingen (lid 2 onder a); geen verloopoverzicht (art. 2:396 lid 3 BW) | Idem |
| Middelgroot | Volledig overzicht per post en beide opgaven van lid 2, met de extra regels van RJ 212.702 en 214.804 | Alleen de som der herwaarderingen (art. 2:397 lid 5 BW) |
| Groot | Als middelgroot | Volledig |
Een kleine rechtspersoon mag het overzicht natuurlijk vrijwillig opnemen; RJk B2.132 geeft in overweging de belangrijkste overige mutaties te noemen. Dat helpt een bank die de investeringen wil volgen.
Veelgemaakte fouten
- Een overzicht dat niet sluit op de balans, bijvoorbeeld omdat een correctie wel in de balans en niet in het overzicht is verwerkt.
- De verkoopprijs van een verkocht actief als desinvestering tonen in plaats van de boekwaarde.
- Een bijzondere waardevermindering onder de gewone afschrijvingen laten opgaan, terwijl de wet ze apart vraagt.
- Alleen de boekwaarden tonen, zonder cumulatieve afschrijvingen (lid 2 onder b).
- Bij deelnemingen het aandeel in het resultaat en het dividend in één regel samenvoegen.
Zo werkt het bij Jaarrekening.io
Bij een middelgrote of grote rechtspersoon met vaste activa vraagt Jaarrekening.io het mutatieoverzicht; u vult het in of leest het in uit Excel of CSV. De app toetst of het per post, per groep en in totaal aansluit op de balans. Bij de vrijgave van de publicatieversie controleert de app wat de klasse daar vraagt: bij groot het overzicht en bij klein, middelgroot en groot de som der herwaarderingen; een middelgrote rechtspersoon mag het overzicht weglaten.
Bronnen
Veelgestelde vragen
Wat is een mutatieoverzicht van de vaste activa?
Een overzicht per post dat loopt van de boekwaarde aan het begin van het boekjaar via investeringen, desinvesteringen, herwaarderingen, afschrijvingen en waardeverminderingen naar de boekwaarde aan het eind (art. 2:368 lid 1 BW). Het moet sluiten: de eindstand is gelijk aan de balans.
Moet een kleine BV een mutatieoverzicht van de vaste activa opnemen?
Nee. Een kleine rechtspersoon geeft van art. 2:368 BW alleen de som der herwaarderingen op de activa die op de balansdatum aanwezig zijn (art. 2:396 lid 3 BW). Waardeert zij tegen kostprijs, dan is dat nul. Vrijwillig opnemen mag.
Moet een middelgrote BV het mutatieoverzicht deponeren?
Nee. In de openbaar gemaakte balans met toelichting hoeft een middelgrote rechtspersoon van art. 2:368 BW alleen de som der herwaarderingen te vermelden (art. 2:397 lid 5 BW). In de opgemaakte jaarrekening, die de algemene vergadering vaststelt, hoort het volledige overzicht wel.
Welke waarde staat bij een desinvestering in het overzicht?
De boekwaarde van het actief op het moment dat het de onderneming verlaat (art. 2:368 lid 1 onder b BW). Het verschil met de verkoopopbrengst is een boekwinst of boekverlies in de winst-en-verliesrekening.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten