Artikel 2:390 BW: de herwaarderingsreserve per lid uitgelegd
Artikel 2:390 BW zorgt dat een waardestijging die nog niet in geld is omgezet, niet wordt uitgekeerd: zij gaat naar een herwaarderingsreserve die niet vrij beschikbaar is.
Het korte antwoord
Artikel 2:390 BW verplicht een herwaarderingsreserve voor waardestijgingen van materiële en immateriële vaste activa en voorraden die u tegen actuele waarde waardeert, en ook voor ongerealiseerde winst op activa zonder frequente marktnotering die via het resultaat is gelopen. De reserve is niet hoger dan het verschil met de kostprijs, valt vrij bij verkoop en mag de latente belasting aftrekken.
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Plaats in de wet | Afdeling 6 van Titel 9 |
| Karakter | Wettelijke reserve: niet uitkeerbaar (art. 2:373 lid 4 en 2:216 BW) |
| Plafond | Verschil tussen boekwaarde op kostprijsbasis en boekwaarde op actuele waarde (lid 3) |
| Klein | Mutatieoverzicht verplicht voor deze reserve (art. 2:396 lid 5 BW) |
| Micro | Mag niet tegen marktwaarde waarderen; actuele kostprijs voor vaste activa mag wel (RJk M1.303) |
| Uitwerking | RJ 240 en RJk B8 (reserve), RJ 212 en 213 (vaste activa en vastgoedbeleggingen), RJ 272 (latenties), RJ 121 (afwaardering) |
Lid 1: wanneer u een herwaarderingsreserve vormt
1. Waardevermeerderingen van materiële vaste activa, immateriële vaste activa en voorraden die geen agrarische voorraden zijn, worden opgenomen in een herwaarderingsreserve. Waardevermeerderingen van andere activa die tegen actuele waarde worden gewaardeerd, worden opgenomen in een herwaarderingsreserve, tenzij ze krachtens artikel 384 ten gunste van het resultaat worden gebracht. Voorts vormt de rechtspersoon een herwaarderingsreserve ten laste van de vrije reserves of uit het resultaat van het boekjaar, voor zover in het boekjaar waardevermeerderingen van activa die op de balansdatum nog aanwezig zijn, ten gunste van het resultaat van het boekjaar zijn gebracht. Een herwaarderingsreserve wordt niet gevormd voor activa bedoeld in de vorige zin waarvoor frequente marktnoteringen bestaan. Ter hoogte van het bedrag van ten laste van de herwaarderingsreserve gebrachte uitgestelde verliezen op financiële instrumenten als bedoeld in artikel 384 lid 8, kunnen geen uitkeringen ten laste van de reserves worden gedaan. De herwaarderingsreserve kan worden verminderd met latente belastingverplichtingen met betrekking tot activa die zijn geherwaardeerd op een hoger bedrag.
Wat betekent dit. Er zijn twee routes. Waardeert u een pand, een machine of voorraad tegen actuele waarde, dan gaat de stijging rechtstreeks naar de herwaarderingsreserve, niet naar de winst. Waardeert u beleggingen of financiële instrumenten tegen actuele waarde met de stijging in de winst (art. 2:384 lid 7 BW), dan vormt u alsnog een herwaarderingsreserve uit de vrije reserves of het resultaat, zolang het actief er nog is. Dat geldt bijvoorbeeld voor een vastgoedbelegging (RJ 213.504; RJk B2.206). Alleen voor activa met frequente marktnoteringen, zoals beursgenoteerde aandelen, hoeft dat niet: die winst is op elk moment te verzilveren.
Twee bijzonderheden. Dekt u met een derivaat een toekomstige transactie af en staat er een verlies in de herwaarderingsreserve (art. 2:384 lid 8 BW), dan mag u tot dat bedrag niets uit de reserves uitkeren. En u mag de reserve verlagen met de latente belasting die op de herwaardering drukt; RJk B8.110 noemt de som van reserve en latentie de brutoherwaardering.
Lid 2 tot en met 5: omzetten, plafond, verkoop en afwaardering
2. De herwaarderingsreserve kan in kapitaal worden omgezet.
3. De herwaarderingsreserve is niet hoger dan het verschil tussen de boekwaarde op basis van de verkrijgings- of vervaardigingsprijs en de boekwaarde op basis van de bij de waardering gehanteerde actuele waarde van de activa waarop de herwaarderingsreserve betrekking heeft. Deze reserve wordt verminderd met het uit hoofde van een bepaald actief in de reserve opgenomen bedrag als het desbetreffende actief wordt vervreemd. Een waardevermindering van een activum, gewaardeerd tegen actuele waarde, wordt ten laste van de herwaarderingsreserve gebracht voor zover dit activum hieraan voorafgaande ten gunste van de herwaarderingsreserve is opgewaardeerd.
4. De verminderingen van de herwaarderingsreserve die ten gunste van de winst- en verliesrekening worden gebracht, worden in een afzonderlijke post opgenomen.
5. In de toelichting wordt uiteengezet, of en op welke wijze in samenhang met de herwaardering rekening wordt gehouden met de invloed van belastingen op vermogen en resultaat.
Wat betekent dit. De reserve mag worden gebruikt voor een uitgifte van bonusaandelen (lid 2), maar niet voor een uitkering in geld. Zij is nooit groter dan het verschil tussen de boekwaarde op actuele waarde en de boekwaarde die het actief op kostprijsbasis zou hebben, met de cumulatieve afschrijvingen meegerekend (lid 3; RJ 212.414). Schrijft u af op een geherwaardeerd pand, dan wordt dat verschil elk jaar kleiner, en daalt de reserve mee. Verkoopt u het actief, dan valt het deel van de reserve dat erbij hoort vrij. Daalt de waarde, dan gaat de daling eerst van de reserve af en pas daarna door het resultaat.
Valt een deel van de reserve vrij ten gunste van de winst-en-verliesrekening, dan staat dat op een eigen regel (lid 4); RJk B8.110 plaatst die regel direct vóór de financiële baten en lasten. Vaker valt de reserve vrij naar de overige reserves, buiten het resultaat om. In de toelichting zegt u of en hoe u met belasting rekening houdt (lid 5); zie latente belasting en RJ 272.
De herwaarderingsreserve per klasse
| Klasse | Wat geldt |
|---|---|
| Micro (balanstotaal ≤ € 450.000, netto-omzet ≤ € 900.000, < 10 werknemers) | Geen marktwaarde (art. 5a Besluit actuele waarde); wel actuele kostprijs voor materiële en immateriële vaste activa (RJk M1.303). De reserve hoort er dan bij, maar staat niet apart: het eigen vermogen is één post. Geen toelichting van lid 5 |
| Klein (balanstotaal ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers) | Volledig; de herwaarderingsreserve is de enige post waarvan zij het verloop toont (art. 2:396 lid 5 BW), en de som van de herwaarderingen per balansdatum (art. 2:396 lid 3 BW met art. 2:368 lid 2 onder a) |
| Middelgroot (balanstotaal ≤ € 25 mln, netto-omzet ≤ € 50 mln, < 250 werknemers) | Volledig, in het volledige mutatieoverzicht |
| Groot (balanstotaal > € 25 mln, netto-omzet > € 50 mln, ≥ 250 werknemers) | Volledig |
Bij fiscale grondslagen (micro en klein) is herwaarderen naar een hogere waarde niet aan de orde: fiscaal waardeert u niet boven de kostprijs. Wie fiscale grondslagen kiest én een herwaarderingsreserve houdt, mengt twee stelsels. Voor 2025, 2026 en 2027 geldt artikel 2:390 in dezelfde bewoording, met inbegrip van de mogelijkheid de latentie af te trekken. RJ 240 geldt in de editie voor boekjaren vanaf 2027; RJk B8 is sinds 2024 ongewijzigd. Uitwerking: RJ 240 eigen vermogen, RJ 212 en RJ 213 vastgoedbeleggingen.
Casus: een kantoorpand tegen actuele waarde en een beleggingspand
Ingenieursbureau Hofzicht BV (fictief, middelgroot) waardeert haar eigen kantoorpand vanaf 2026 tegen actuele waarde. Op kostprijsbasis staat het pand eind 2026 op € 800.000; de actuele kostprijs is € 1.100.000. De latente belasting rekent zij tegen 25,8%. In 2028 daalt de actuele waarde naar € 750.000, terwijl de boekwaarde op kostprijsbasis dan € 760.000 is. Daarnaast bezit Hofzicht een verhuurd beleggingspand tegen reële waarde, dat in 2026 € 200.000 in waarde stijgt; die stijging loopt via de winst-en-verliesrekening.
| Moment | Berekening | Herwaarderingsreserve |
|---|---|---|
| Kantoorpand eind 2026 | Herwaardering 1.100.000 − 800.000 = € 300.000; latentie 25,8% = € 77.400 | € 222.600 |
| Beleggingspand 2026 (lid 1, derde zin) | Stijging € 200.000 via het resultaat; reserve uit vrije reserves, na latentie 25,8% | € 148.400 |
| Kantoorpand 2028 | Actuele waarde € 750.000 ligt onder kostprijsbasis € 760.000: reserve voor dit pand naar nul, € 10.000 ten laste van het resultaat | € 0 (voor het kantoorpand) |
Controle: 300.000 − 77.400 = 222.600; 200.000 × 74,2% = 148.400. In 2028 wordt de herwaardering die in 2027 en 2028 al door afschrijving was gedaald, eerst ten laste van de resterende reserve en de latentie gebracht; alleen het deel onder de kostprijsbasis, € 10.000, gaat door het resultaat. Hofzicht vermeldt in de toelichting dat zij de reserve na aftrek van latente belasting vormt (lid 5). Als kleine BV zou Hofzicht beide bedragen in het verloopoverzicht van de herwaarderingsreserve tonen; als micro mocht zij het beleggingspand niet tegen reële waarde waarderen.
Fouten met de herwaarderingsreserve
- Een ongerealiseerde waardestijging van een vastgoedbelegging in de winst nemen zonder herwaarderingsreserve te vormen.
- Een herwaarderingsreserve vormen voor beursgenoteerde aandelen waarvan de stijging via het resultaat loopt; dat hoeft niet.
- De reserve laten staan na verkoop van het pand.
- Een waardedaling direct in de winst-en-verliesrekening boeken terwijl er nog een herwaarderingsreserve voor hetzelfde actief is.
- Herwaarderen in een jaarrekening op fiscale grondslagen.
Zo werkt het bij Jaarrekening.io
In het werkblad eigen vermogen boekt u de herwaardering bruto, de latente belasting daarop als aparte mutatie en de realisatie als overboeking, zodat het verloop van de reserve zichtbaar blijft. Kiest u fiscale grondslagen en staat er toch een herwaardering of latentie in de cijfers, dan waarschuwt de app. De eerste jaarrekening in uw account is gratis, voor elke grootteklasse.
Bronnen
- Art. 2:390 BW: herwaarderingsreserve (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:384 BW: waardeveranderingen in het resultaat (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:373 BW: wettelijke reserves (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:396 BW: klein: verloop van de herwaarderingsreserve (wetten.overheid.nl)
- Besluit actuele waarde (wetten.overheid.nl)
- RJ-bundel voor middelgrote en grote rechtspersonen (rjnet.nl)
- RJk-bundel voor micro- en kleine rechtspersonen (rjnet.nl)
Veelgestelde vragen
Wanneer moet ik een herwaarderingsreserve vormen?
Als u materiële of immateriële vaste activa of voorraden tegen een hogere actuele waarde waardeert, en ook als een ongerealiseerde waardestijging van een ander actief via het resultaat is gelopen terwijl dat actief er op de balansdatum nog is en geen frequente marktnotering heeft, zoals een vastgoedbelegging (art. 2:390 lid 1 BW).
Mag de herwaarderingsreserve worden uitgekeerd?
Nee. Het is een wettelijke reserve en telt niet mee voor de uitkeerbare ruimte (art. 2:216 BW voor de BV). Zij mag wel worden omgezet in kapitaal (art. 2:390 lid 2 BW). Na verkoop van het actief valt het bijbehorende deel vrij en is het daarna wel beschikbaar.
Mag ik de latente belasting aftrekken van de herwaarderingsreserve?
Ja. De herwaarderingsreserve kan worden verminderd met de latente belastingverplichting die op de geherwaardeerde activa drukt (art. 2:390 lid 1, laatste zin, BW). In de toelichting zet u uiteen of en hoe u met belastingen rekening houdt (lid 5).
Wat gebeurt er met de herwaarderingsreserve als het actief minder waard wordt?
De waardedaling gaat eerst ten laste van de herwaarderingsreserve, voor zover het actief eerder is opgewaardeerd (art. 2:390 lid 3 BW). Alleen het deel dat daarboven uitkomt, gaat via de winst-en-verliesrekening.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten