Consolidatie en de geconsolideerde jaarrekening
Wie aan het hoofd van een groep staat, stelt een geconsolideerde jaarrekening op: één jaarrekening voor de groep als geheel. Kleine groepen zijn daarvan meestal vrijgesteld.
Het korte antwoord
Consolideren is de jaarrekeningen van een groep samenvoegen tot één jaarrekening, alsof de groep één onderneming is (art. 2:405 lid 1 BW). De rechtspersoon aan het hoofd van een groep is daartoe verplicht (art. 2:406 lid 1 BW). Kleine groepen en tussenholdings zijn onder voorwaarden vrijgesteld (art. 2:407 lid 2 en art. 2:408 BW).
Bijgewerkt op 27 oktober 2026
Kerngegevens
| Wettelijke basis | Afdeling 13 van Titel 9: art. 2:405 tot en met 2:414 BW; de begrippen dochtermaatschappij en groep staan in art. 2:24a en 2:24b BW |
| Richtlijn | RJ 217 Consolidatie. De herschreven versie (aangepast 2026) geldt voor boekjaren vanaf 1 januari 2027; eerdere toepassing wordt aanbevolen |
| Methode | Integraal, voor 100%. Proportioneel alleen bij joint ventures (art. 2:409 BW) |
Wie moet consolideren?
De plicht rust op de rechtspersoon die aan het hoofd van zijn groep staat. Hij voegt zijn eigen gegevens samen met die van zijn dochtermaatschappijen in de groep, andere groepsmaatschappijen en rechtspersonen waarover hij overheersende zeggenschap of de centrale leiding heeft (art. 2:406 lid 1 BW). Een tussenholding consolideert haar eigen groepsdeel (lid 2).
Een groep is een economische eenheid waarin rechtspersonen organisatorisch zijn verbonden (art. 2:24b BW). Meer dan de helft van de stemrechten maakt een vennootschap tot dochtermaatschappij (art. 2:24a BW), maar pas met centrale leiding tot groepsmaatschappij. In de nieuwe RJ 217 is verduidelijkt dat die leiding ook indirect kan lopen, bijvoorbeeld via een dga die bestuurder is van de holding en van alle werkmaatschappijen.
Voor de persoonlijke holding maakt RJ 217 een voorbehoud. Een holding waarvan alle aandelen bij één natuurlijk persoon liggen en die diens privébelangen structureert, staat niet automatisch aan het hoofd van een groep; met meer dan één werkmaatschappij is dat eerder het geval.
De vrijstellingen
| Vrijstelling | Voorwaarden | Artikel |
|---|---|---|
| Kleine groep | De groep blijft op geconsolideerde basis binnen de grenzen voor klein (balanstotaal ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers; twee van de drie, op twee opeenvolgende balansdata). Geen te consolideren maatschappij is een organisatie van openbaar belang. De algemene vergadering maakt niet binnen zes maanden na het begin van het boekjaar schriftelijk bezwaar. | art. 2:407 lid 2 BW |
| Tussenholding | De cijfers staan in de geconsolideerde jaarrekening van een groter geheel, opgesteld volgens de EU-richtlijn of gelijkwaardig. Die jaarrekening, de accountantsverklaring en het bestuursverslag worden binnen zes maanden na de balansdatum, of binnen één maand na een geoorloofde latere openbaarmaking, bij het Nederlandse handelsregister gedeponeerd. Houders van ten minste een tiende van het kapitaal maken geen bezwaar. | art. 2:408 BW |
| Afzonderlijke maatschappij | Te verwaarlozen betekenis, gegevens alleen tegen onevenredige kosten of vertraging te krijgen, of belang uitsluitend gehouden om te vervreemden. | art. 2:407 lid 1 BW |
De 403-verklaring is geen vrijstelling van consolidatie. Zij werkt andersom: de dochter hoeft haar jaarrekening niet volgens Titel 9 in te richten en te publiceren als de moeder consolideert en zich hoofdelijk aansprakelijk stelt, de aandeelhouders instemmen en de verklaringen zijn gedeponeerd (art. 2:403 BW). Zie ook moet een holding consolideren.
Hoe consolideren werkt
- Stel de consolidatiekring vast (art. 2:414 BW).
- Breng de cijfers op dezelfde grondslagen als de moeder; afwijken mag alleen om gegronde, toegelichte redenen (art. 2:410 lid 3 BW).
- Tel alle posten voor 100% op.
- Elimineer de deelneming tegen het eigen vermogen van de dochter. Een meerprijs bij verwerving is goodwill.
- Elimineer onderlinge vorderingen en schulden, onderlinge omzet en kosten en winst op goederen die de groep nog niet heeft verlaten.
- Toon het aandeel van derden in vermogen en resultaat afzonderlijk (art. 2:411 lid 2 BW).
Rekenvoorbeeld: holding met een belang van 80%
Holding BV houdt 80% van Werk BV en waardeert die deelneming tegen nettovermogenswaarde. Holding heeft Werk € 100.000 geleend. De balansen per 31 december 2025:
| Post | Holding | Werk | Eliminatie | Geconsolideerd |
|---|---|---|---|---|
| Deelneming Werk (80% × € 500.000) | € 400.000 | – | − € 400.000 | – |
| Vordering op Werk | € 100.000 | – | − € 100.000 | – |
| Overige activa | € 200.000 | € 900.000 | – | € 1.100.000 |
| Totaal activa | € 700.000 | € 900.000 | − € 500.000 | € 1.100.000 |
| Eigen vermogen | € 600.000 | € 500.000 | − € 500.000 | € 600.000 |
| Aandeel derden (20%) | – | – | + € 100.000 | € 100.000 |
| Schuld aan Holding | – | € 100.000 | − € 100.000 | – |
| Overige schulden | € 100.000 | € 300.000 | – | € 400.000 |
| Totaal passiva | € 700.000 | € 900.000 | − € 500.000 | € 1.100.000 |
De eliminatieboekingen: Eigen vermogen Werk € 500.000 aan Deelneming € 400.000 en Aandeel derden € 100.000, en Schuld aan Holding € 100.000 aan Vordering op Werk € 100.000. Een doorbelaste managementvergoeding valt in de geconsolideerde winst-en-verliesrekening weg tegen de kosten bij Werk. Met een geconsolideerd balanstotaal van € 1,1 miljoen blijft deze groep ruim onder de grens voor klein; voldoet zij ook aan de andere voorwaarden, dan hoeft zij niet te consolideren.
Consolidatie en de grootteklassen
Bij groepen telt de omvang van het geheel: een groepshoofd rekent de cijfers mee van de maatschappijen die het zou moeten consolideren, tenzij het de tussenholdingvrijstelling toepast (art. 2:396 lid 2 BW). Voor boekjaren vanaf 1 januari 2024 zijn dat de bedragen in de tabel. Ook hier beslissen minstens twee van de drie criteria op twee opeenvolgende balansdata, met voor het eerste en tweede boekjaar de uitzondering van art. 2:398 lid 1 BW.
| Omvang van de groep | Consolidatie | Let op |
|---|---|---|
| Micro (balanstotaal ≤ € 450.000, netto-omzet ≤ € 900.000, < 10 werknemers) | Vrijgesteld als kleine groep | Een holding aan het hoofd van een groep is alleen micro als de groep binnen de microgrenzen blijft; een personal holding die geen groepshoofd is, toetst op haar eigen cijfers (RJk M1.109). Fiscale grondslagen mogen dan in de enkelvoudige jaarrekening (art. 2:395a lid 7 BW) |
| Klein (balanstotaal ≤ € 7,5 mln, netto-omzet ≤ € 15 mln, < 50 werknemers) | Vrijgesteld, tenzij de algemene vergadering tijdig bezwaar maakt of een groepsmaatschappij een organisatie van openbaar belang is | Vermeld wie het groepsdeel wel consolideert (art. 2:396 lid 5 BW). Fiscale grondslagen mogen (lid 6) |
| Middelgroot (balanstotaal ≤ € 25 mln, netto-omzet ≤ € 50 mln, < 250 werknemers) | Verplicht, behalve voor een tussenholding die aan art. 2:408 voldoet | De controleplicht geldt ook voor de geconsolideerde jaarrekening |
| Groot (balanstotaal > € 25 mln, netto-omzet > € 50 mln, ≥ 250 werknemers) | Verplicht, met dezelfde uitzondering | Een beursgenoteerde tussenholding kan de vrijstelling niet gebruiken (art. 2:408 lid 4 BW) |
Fiscale eenheid is iets anders
Consolidatie is een verslaggevingsplicht en hangt af van zeggenschap en centrale leiding. De fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting is een keuze: op verzoek worden moeder en dochter als één belastingplichtige behandeld, mits de moeder ten minste 95% van de aandelen bezit en de boekjaren samenvallen (art. 15 Wet Vpb 1969).
Veelgemaakte fouten bij consolidatie
- De omvang toetsen op de enkelvoudige cijfers van de holding.
- De 403-verklaring aanzien voor een vrijstelling van consolidatie.
- De tussenholdingvrijstelling toepassen terwijl de stukken van de buitenlandse moeder niet tijdig bij het Nederlandse handelsregister zijn gedeponeerd.
De consolidatiemodule van Jaarrekening.io
Jaarrekening.io heeft een consolidatiemodule die de vergrendelde enkelvoudige jaarrekeningen van de maatschappijen in uw werkruimte optelt en eliminaties verwerkt. De module is gebouwd, maar staat nog niet in het menu van de app. De toets voor de kleine groep is indicatief: een beursnotering of de categorie organisatie van openbaar belang die u invult, sluit de vrijstelling uit, de rest beoordeelt u zelf; de tussenholdingvrijstelling toetst zij niet. Zie consolidatiesoftware en, voor de enkelvoudige holding, de handleiding.
Bronnen
- Art. 2:405 tot en met 2:414 BW: geconsolideerde jaarrekening (wetten.overheid.nl)
- Art. 2:407 en 2:408 BW: vrijstellingen
- Art. 2:403 BW: groepsvrijstelling voor de dochter
- RJ-Uiting 2026-8: definitief gewijzigde Richtlijn 217 Consolidatie (rjnet.nl)
- Art. 15 Wet Vpb 1969: fiscale eenheid
- KVK: jaarrekening wel of niet deponeren, dochterbedrijven
Veelgestelde vragen
Moet mijn persoonlijke holding met één werkmaatschappij consolideren?
Meestal niet. Vaak is de groep klein en geldt de vrijstelling van art. 2:407 lid 2 BW. Bovendien staat een persoonlijke holding volgens RJ 217 niet automatisch aan het hoofd van een groep. Leg uw afweging vast.
Wat verandert er met de nieuwe RJ 217?
De Raad voor de Jaarverslaggeving heeft het hoofdstuk herschreven zonder de regels inhoudelijk te willen wijzigen. Verduidelijkt is dat centrale leiding indirect kan worden uitgeoefend en kan samengaan met een zekere bestuursautonomie bij de dochter. De nieuwe tekst geldt voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 beginnen.
Vervalt de enkelvoudige jaarrekening als ik consolideer?
Nee. De geconsolideerde jaarrekening komt naast de enkelvoudige. Wel mag de enkelvoudige winst-en-verliesrekening dan worden beperkt tot het resultaat uit deelnemingen als afzonderlijke post (art. 2:402 BW), en verschillen in vermogen en resultaat tussen beide licht u toe (art. 2:389 lid 10 BW).
Mag ik een dochter met een ander boekjaar meeconsolideren?
Ja, zolang de gegevens niet meer dan drie maanden voor of na de balansdatum van de groep zijn opgemaakt (art. 2:412 lid 2 BW). Belangrijke gebeurtenissen in de tussenliggende periode verwerkt u alsnog. Is het verschil groter, dan maakt de dochter tussentijdse cijfers op.
Lees ook
Klaar voor uw jaarrekening?
Uw eerste jaarrekening is gratis, voor elke grootteklasse. Maak een account aan en stel haar op volgens Titel 9 BW2, van saldibalans tot publicatiestukken.
Gratis starten